Intervistat Mario Azzopardi

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb/poeta jsemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali?

Hu dmir tal-awturi li jitkellmu, mhux biss dwar il-qirda tal-ambjent, imma dwar dak kollu li jikkomprometti l-gustizzja u dak kollu li jikkorrompi u joqtol l-ispirtu. L-ambjent ghandu jkun mifhum f’dimensjoni wiesgha, ibda mill-isfregju fiziku tal-pajjiz u spicca fil-korruzzjoni ta’ valuri estetici jew kriterji ta’ gharfien kritiku. F’dan is-sens, nghidu ahna, il-korruzzjoni fil-media ghandha tkun miggielda bla heda. Qeghdin nghixu l-epoka tas-sensazzjonalizmu rhis u c-cinizmu tal-ispettaklu reality, fejn persuni vulnerabbli qed ikunu esposti ghall-beneficcju uniku tas-suq selvagg.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naha tal-kittieb/poeta? Ghandu l-kittieb/poeta jghaddi l-hsieb politiku tieghu lil min imexxi lil pajjizna permezz ta’ vrusu?

Il-kittieba m’ghandhomx jabbandunaw l-arena tad-diskors pubbliku. L-aqwa esponenti tal-letteratura internazzjonali jaghtu ezempju klassiku ta’ dan l-impenn. Ghandi f’mohhi lil Garcia Marquez, Dario Fo, Josè Saramago jew Harold Pinter, ilkoll rebbieha tan-Nobel. L-awturi jridu jkunu l-fanali u l-interlokuturi tal-poplu. Jekk ma jitkellmux, isiru irrelevanti u jisfaw ikkundannati biex ikunu “studjati” biss fl-iskejjel ghal ezamijiet formali u superficjali. Il-letteratura ghandha tkun bil-wisq aktar inciziva minn hekk u nqis li l-kittieb ghandu jaccetta r-responsabbiltà tal-lotta politika. Ghandu jgieghel lill-politiku jhossu skomdu u irritat fejn mehtieg.

3. Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jgaghlek tikteb llum?

Lili jolqtuni hafna aspetti tal-hajja kwotidjana. U tolqotni l-ahbar barranija. Il-kitba hi attività tal-mument, imma r-ramifikazzjonijiet taghha jibqghu. L-isfida hi kif tikkompressa daqstant emozzjonijiet u ansjetajiet, u kif taghtihom legittimità wiesgha tant li jibqa’ jkollhom resonanza.
L-esperjenzi kollha ghandhom il-potenzjal li jkunu ttrasformati f’poezija jew f’generu iehor. In-natura essenzjali tal-kitba kreattiva ghandha x’taqsam mat-trasformazzjoni tas-sors/sustanza primarja u mbaghad, mal-konnettività mal-qarrejja. Jekk tfalli din il-fazi tal-ahhar, tkun falliet il-kitba. Tkun tilfet kull forza.

4. Il-kittieb/poeta jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba/poeti kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

F'Malta dejjem kien hawn certi nicec letterarji u f'certi waqtiet storici l-awturi kienu nfirdu anki fuq il-medium lingwistiku. Ghandi f'mohhi, nghidu ahna, il-mod ta' kif kienu mifrudin il-letterati ta' zmien Dun Karm, bil-pro-Taljani fuq naha u dawk favur il-Malti fuq in-naha l-ohra. Kienet inholqot l-istess firda fis-snin Sittin, b'uhud bhal Guzè Aquilina jehduha kontra l-moviment tal-poezija l-gdida. L-aktar ezempju recenti ta' din il-firda letterarja, sehh sewwasew lejlet li Malta dahlet fl-Unjoni Ewropea bhala membru shih. Grupp sostanzjali ta' awturi Maltin hargu "halfa" kontra d-dhul ta' Malta fl-Unjoni, ghaliex sostnew li Malta kienet se titlef l-identità kulturali taghha. Ironikament, bid-dhul ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, tqieghed fuq il-mappa Ewropea, ufficjalment, l-ilsien Malti, bi gzuz ta' zghazagz Maltin u anki awturi stabbiliti bhal Marshall u Calleja, isibu mpiegi tajbin bhala tradutturi ma' istituzzjonijiet Ewropej.

In-nuqqas ta' rispett lejn l-awturi hu wkoll sintomu tan-nuqqas ta' rispett li jezisti f'certi oqsma lejn il-lingwa indigena. Minhabba ragunijiet socjali, anki fl-università ghadek tiskandalizza ruhek tisma' tahlita assurda ta' Ingliz medjokri u Malti mkisser. Quddiem din is-sitwazzjoni, l-awturi lokali huma jew passivi inkella indiffrenti. Hu bhala ezempju l-kaz ta' meta gie f'Malta dan l-ahhar Roberto Benigni, biex jirrecita lil Dante. Benigni kien staqsa lill-udjenza jekk Dante qattx kien inqaleb bil-Malti u xi erbgha min-nies fis-sala laqilqu li tezisti traduzzjoni. Kemm mill-awturi hargu jipprotestaw li hadd ma kien gharraf lill-kommedjografu famuz Taljan li kemm Serracino Inglott kif ukoll Palma kienu ilhom li qalbu d-Divina Commedia ghall-Malti. Din il-qaghda bierda tal-awturi tikkundannahom ghall-irrelevanza socjo-politika, b'mod li l-letteratura Maltija tilfet ir-relevanza socjali u poltika taghha u donnha qed tezisti biss biex tkun studjata ghall-ezamijiet.

Irrid nghid ukoll li bhalissa qed ikun ippubblikat certu blaff ghal skopijiet populisti u/jew sensazzjonalisti. Minhabba l-pubblicità li qed tinghata lil dawn ix-xoghlijiet f'certi crieki, il-letteratura lokali qed tkun assocjata wkoll fil-percezzjoni pubblika mal-vulgarità, il-banalità u l-bassezza. Anki hawn, qed jiddominaw biss il-kriterji tas-suq, bil-komplicità ta' strutturi li qed "jippremjaw" il-medjokrità anki ufficjalment, u b'hekk jikbru l-irjus.

5. X’tahseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dhul kontinwu f’pajjizna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

Jien nemmen fid-diversità, fatt li hu mseddaq ukoll mill-vizjoni Ewropea. Jien ma naghmilx differenza dwar il-lewn tal-gilda, ghax marbut mal-lewn tal-gilda hemm il-varjetà rikka ta’ kulturi ohra, forsi aktar pristini u aktar genwini. Din ir-rikkezza ghandha x’taqsam mal-universalità u kull artist nifhem li ghandu jkollu tieqa miftuha berah biex jivvalorizza l-kollezzjoni vasta tal-kontenut etniku u t-tonalitajiet intriganti taghha. Jekk le, dak ikun artist pjuttost mijopiku li qed jillimita lilu nnifsu.

Ara s-sit: www.marioazzopardi.com

IMNEDIJA GABRA TA’ POEZIJI GDIDA FIL-KULLEGG DE LA SALLE

Nhar il-Gimgha, 3 ta’ Lulju, fl-intrata ewlenija tal-Kullegg De La Salle fil-Kottonera, gie mniedi l-ktieb MIRAGGI LASALLJANI – GABRA TA’ POEZIJI FID-DAWL TA’ SAN GWANN BATTISTA DE LA SALLE, editjat minn Patrick Sammut u ppubblikat mid-De La Salle Brothers Publications (2009). Dan il-ktieb jigbor fih zewg studji dwar zewg reliġjużi, għalliema u kittieba, Bro. Henry Grech f.s.c., u Bro. Michael Buttigieg f.s.c., poeżiji ispirati mill-figura tal-fundatur, San Ġwann Battista De La Salle, u poeżiji fi tliet ilsna (Malti, Ingliż u Taljan) mill-pinna ta’ erba’ għalliema fil-Kulleġġ, Mario Attard, Joseph Axiaq, Stephen Cachia u Patrick Sammut. Il-qoxra ta’ MIRAĠĠI LASALLJANI u d-disinni ta’ ġewwa huma xogħol ta’ għalliem ieħor fil-Kulleġġ, Hilary Spiteri.

Il-Lejla tmexxiet minn Patrick Sammut u għaliha attendew il-Brothers tal-Komunità Lasalljana, għalliema, studenti, ġenituri u anki membri tal-Għaqda Poeti Maltin li tagħha l-mibki Bro. Michael Buttigieg kien membru. Inqraw bijografiji qosra dwar iż-żewġ brothers kittieba u dwar l-erba’ poeti parteċipanti fl-antoloġija, u anki poeżiji tagħhom, bl-għajnuna ta’ tliet studenti tas-Sitt Klassi, Ruth Bonnici, Clara Chetcuti u Reuben Degabriele. Ex-student tal-Kulleġġ, Julian Carter, ipprovda waqtiet mużikali mill-isbaħ fuq il-pjanu.

Matul il-Lejla, Dr. Charles Briffa għamel studju dettaljat u kritiku dwar MIRAĠĠI LASALLJANI u tkellem dwar il-kontribut ta’ Bro. Henry u Bro. Michael fil-qasam edukattiv u letterarju. Il-Brother Direttur tal-komunità Lasalljana, Bro. Martin Borg f.s.c., waqt id-diskors tal-ahhar, tkellem dwar kif jiftakar lil Bros. Henry u Buttigieg, dwar il-Fundatur u dwar l-importanza li l-komunità Lasalljana dejjem tat lill-pubblikazzjonijiet ta’ ċertu livell permezz tad-De La Salle Brothers Publications. Bro. Martin kien dak li emmen sa mill-bidunett fi progett bhal dan u ghen finanzjarjament biex isir realtà. Ġiet ġentilment regalata kopja ta’ MIRAĠĠI LASALLJANI lil dawk kollha preżenti, u l-artist, Hilary Spiteri, tkellem dwar id-disinni li jżejnu lil din il-pubblikazzjoni ġdida. Il-Lejla spiċċat b’riċeviment ġentilment offrut mill-istess komunità Lasalljana.

Intervistat Raymond Grech

1. Minn fejn u meta bdiet in-namra tiegħek mal-poeżija?

RG - Qabel xejn grazzi ta’ l-istedina tiegħek. Emminni ma niftakrax mument partikulari li fih ħassejt il-ġibda lejn il-poeżija. Aktar naħseb li hija xi ħaga ġewwa fija li minn kmieni ħafna ħassejt li għandi nesprimi ruħi b’dan il-mod. Mindu kont żgħir dejjem kont persuna li tosserva; dak li bdejt nara u dak li bdejt inħoss bdew isawruni xi ftit jew wisq sensittiv. Fost l-aktar affarjiet li jdejquni fil-ħajja huma l-inġustizzja u l-ingratiduni. Fil-fehma tiegħi l-inġustizzja ġġib l-oppressjoni kemm fil-qasam soċjali, politiku, kif ukoll reliġjuz, b’hekk jinbet l-ixprun biex nikteb.


2. Temmen li biex wieħed jikteb poeżija valida għandu qabelxejn jaqra ħafna u ħafna poeżiji miktubin mill-klassiċi u minn poeti magħrufa fuq bażi dinjija?

RG - Poeżija tajba fil-fehma u l-esperjenza tiegħi hija dejjem suġġettiva. It-tiġrib persunali ta’ kull bniedem huwa uniku għalkemm jixxiebah. Li wieħed jaqra u jixtarr dejjem ġid jista’ jagħmel għax jara d-dinja ta’ ħaddiehor fir-realtà tagħha u b’hekk jintegra ruħu kemm fis-sewwa u fid-dnewwa ta’ persuna oħra; però jekk wieħed jaqra ħafna u ħafna jista’ jigi influwenzat aktar minn kemm għandu bżonn u jispiċċa jitlef l-identità unika tiegħu. Naħseb ukoll li wisq qari jieħu post is-solitudni u dawk il-mumenti ta’ riflessjoni fejn il-poeżija tkun tista’ toħroġ, tissawwar u timraħ sakemm tinqabad maħżuża fuq il-karta.


3. Liema huma t-temi li tikteb dwarhom?

RG - Nikteb skont il-ħsieb, m’għandi l-ebda tema li nippreferi. Miftuħ għal dak kollu li jgħaddi minn ġo moħħi. Konxju ħafna tal-ħolqien u min issostnih, għalhekk għandi numru ta’ poeżiji li jagħtu ħajr u qima lill-Mulej.


4. Fejn dehru l-poeżiji tiegħek s’issa?

RG - Il-poeżiji tiegħi l-aktar li dehru s’issa fuq ir-radju, rivisti, folji, bloggijiet u ġurnali, kif ukoll f’kotba kemm Malta u barra minn Malta.


5. Fejn u meta tispira ruħek l-aktar?

RG - Din mhix faċli li niġbed konklużjoni fuqha. Il-lehma poetika m’għandhiex xi lok partikulari fejn tgħammar; il-muża taf tgħarxek fi kwalunkwe sitwazzjoni. Ġejt imnebbaħ kemm f’ambejnt solitarju kif ukoll qalb il-folol.


6. Temmen li l-poeżija għandha tkun biss eżerċizzju fl-arti, jew għandha jkollha wkoll messaġġ?

RG - Ngħid għalija poeżija bla messaġġ mhix poeżija tajba. Jista’ jkun li mhux kul]add jaqbel miegħi, però jien inħoss li irrid inkun parti mis-soluzzjoni. Għaldaqstant inwassal messaġġ li għandu jagħti kontribut sabiex l-affarjiet jaqilbu għall-aħjar. Jista’ jagħti l-każ li l-messaġġ ma jintgħarafx mill-ewwel għax ikun moħbi jew jistkenn fil-metafora. Meta persuna taqra l-poeżiji tiegħi bil-galbu, bla għaġla, issib li hemm tagħlima jew messaġġ ta’ min jixtarr.


7. Tippreferi tikteb il-poeżija skont kriterji tradizzjonali fejn taħkem ir-regolarità, jew il-poeżija skont kriterji moderni fejn jaħkem il-vers ħieles? Għaliex?

RG - M’għandi l-ebda preferenza, daqqa nikteb tradizzjonalment u daqqa nikteb bil-vers ħieles. Dan nagħmlu skont il-ħtiega, u skont l-udjenza li magħha rrid naqsam ħsibijieti u fl-istess ħin nidentifika lili nnifsi mal-problemi ta’ ħaddiehor. B’hekk nagħti l-kuraġġ sabiex kemm il-qarrejja u s-semmiegħa tiegħi jinħelsu minn ħsibijiet u emozzjonijiet li jagħmlu ħsara.


8. Kemm huma importanti l-Għaqdiet tal-Malti u l-mezzi tal-komunikazzjoni għall-poeta?

RG - Kemm l-Għaqdiet kif ukoll il-medja jagħtu għajnuna imprezzabbli lill-kittieb. L-Għaqda Poeti Maltin li tagħha jien membru attiv tagħmel ħafna ġid lill-poeta, kemm dak li għadu jibda kif ukoll dak li hu stabbilit. L-GħPM torganizza lejliet ta’ poeżija u mużika, fil-beraħ tat-toroq u fil-pjazez, għall-membri tagħha kif ukoll għall-ħbieb tal-poeżija; kulhadd jista’ jattendi għal dawn is-serati u jista’ jaqra x-xogħlijiet tiegħu. Barra minn hekk il-poeżiji li jkunu ta’ kwalità tajba jiġu ppublikati; dan jagħti inċentiv lill-poeta sabiex itejjeb il-prodott tiegħu.


9. Kemm hu importanti li l-poeta jkollu kuntatti ma’ poeti u kittieba barranin? X’importanza għandu l-internet f’dan ir-rigward?

RG - Il-poeta hemm bżonn ikollu kuntatti ma’ poeti oħrajn sabiex jaqsam xogħlu ma’ min jaħsibha bħalu. Il-ħadid isinn il-ħadid, għalhekk meta jkun hemm kuntatt bejn il-poeti, il-komunità poetika tissaħħaħ u ssib l-inkoraġġiment meħtieg. Min-naħa l-oħra l-internet għandu sehem kbir fl-iżvilupp tal-poeżija. Id-dinja qiegħda ssir villaġġ wieħed minħabba l-internet; dan fih it-tajjeb u l-ħażin tiegħu, però l-kittieb għandu jkun konxju ta’ dan il-potenzjal u juża din il-kumdità għall-avvanz ta’ kitbietu.


10. Inti tieħu ħsieb is-sit elettroniku tal-GĦPM u żżommu aġġornat. X’sodisfazzjoni jagħtik rwol bħal dan?

RG - L-ewwel ħaġa hi li b’xi mod jew ieħor nagħti sehem sabiex l-għaqda li nkun imsieħeb fija timxi ’l quddiem. Jekk kull membru jagħti sehmu jkun qiegħed jgħin lill-uffiċjali u l-bqija tal-kumitat iwettqu ħidma ta’ fejda b’risq il-poeżija għall-ġid tal-letteratura, tal-ilsien Malti u l-poplu tiegħu. Is-sodizzfazzjon jissaħħaħ hekk kif tasal il-gratitudni u ta’ dan l-Għaqda Poeti Maltin hija fuq quddiem nett.


11. Għandek f’moħħok li xi darba tippubblika f’ġabra l-poeżiji tiegħek?

RG - Dan proġett li qed iberren f’moħħi, xi ħaġa li nixtieq nagħmel. Nipprova ngħix ġurnata b’ġurnata u fl-istess ħin nippjana għall- ġejjieni. F’dan il-qafas hemm il-poeżiji lesti biex nippublikahom.


Stennejtni Mulej


Stennejtni ma’ ġenbek bi nhari xemxin
bqajt nilgħab bla ħsiebek bir-ramel għad-dell.
Bqajt nibni kastelli b'trunċieri mdawrin
bqajt narma s-suldati bix-xwabel għad-dwell.

Stennejtni ma' djulek fl-iljieli qamrin
bqajt nofroq il-baħar fuq ġifen bla qlugħ.
Bqajt nirkeb il-mewġa fuq żwiemel kburin
bqajt nofrogħ u nogħla fuq ħolmti merfugħ.

Sa waslet il-ħalla bil-minġel l-imwiet
kaxkritli l-kastelli w għarqitli l-imwieġ
faqgħetli t-trunċieri ċajpritli l-ħolmiet.

Xolt waħdi ħallietni kejnitni sirt zgħir
hemm leħnek smajt riesaq fuq żifef il-fwieġ
sejjaħtli, kellimtni... raddejtlek il-ħajr.


Raymond Grech
2 ta' April 2006
Tas-Sliema

Intervistat Anton Grasso waqt li qed naqra QRUSA (2009)

1. Anton Grasso bħala kittieb ta’ rakkonti u anki bħala l-kuxjenza/għarfien tad-differenzi bejn il-klassijiet soċjali. Xi tgħid dwar dan?

Ħafna min-nies li jisimgħu b’ismi jassoċjawni biss mal-aktar ġeneru ta’ kitba li nħobb: l-istorja tal-biża’, ir-rakkont li jimliek b’tensjoni eċċitanti, idaħħlek f’qoxortok, iġiegħlek tħares b’kurżita ` warajk jekk tisma’ żaqżiqa ta’ bieb. Dan hu qasam li interessani minn ċkuniti u ħdimt għalih minn qalbi mhux biss minħabba n-nuqqas tiegħu f’pajjiżna, anzi dik ma kinitx l-ewwel imbuttatura tiegħi lejh. Kienu l-biżgħat tiegħi u fl-istess waqt il-kurżita` tal-bniedem li jien. L-anatomija tal-biża’ u l-kurżita` li ma tistax tifridhom. Bħalma ma tifridx ukoll ħafna drabi l-kuxjenza u l-għarfien bejn il-klassijiet soċjali f’xogħlijiet oħra tiegħi. Kull bniedem għandu kuxjenza li ħafna drabi jadatta skont kif iħoss il-ħtieġa u ġieli jipprova jifgaha. Id-differenza bejn il-klassijiet soċjali hi wkoll punt importanti f’xogħlijieti. Il-bniedem għani, il-bniedem fqir, il-bniedem li jifhem u dak li jaħseb li jifhem u dak li ma jifhimx, dak li jemmen li kull ħaġa li jagħmel hi tajba u dak li jħoss li f’ħajtu qatt ma għamel xejn tajjeb. Ftit jew ħafna, kollha għandhom posthom fir-rakkonti tiegħi.

2. Spiss il-protagonisti huma nisa li jew romlu jew sfaw bla żwieġhom. Drabi oħra huma l-imwarrbin u d-dgħajfa. Għaliex dan?

Fil-fehma tiegħi l-mara hi persuna kumplessa ħafna; tista’ tagħti, anki ħafna, iżda dejjem tistenna iżjed. Forsi għalhekk fl-istejjer tiegħi, lill-mara nixgħelilha xemgħa li trid jew ma tridx, fl-aħħar ikollok titfihielha. Iżda n-niċċa ta’ ommi f’qalbi hi mnaqqxa għal ħajti kollha u naraha tibki, imnikkta, teżisti minħabba fija u fiż-żewġ ħuti l-oħra, tibni ħajja b’viżjoni qrib it-tbatija. L-imwarrbin u n-nies li m’għandhomx leħen u ħila jitkellmu u jaġixxu weħidhom jew li jħossuhom inferjuri għal ħaddieħor, dejjem kienu qribi u dejjem ħassejt li għandi ngħin lil min m’għandux ħila jgħin lilu nnifsu, nitkellem flok min ma jafx jitkellem għalih innifsu, nagħder lil min iħossu mwarrab, imweġġa’, mitluq, ’il barra miċ-ċirku tas-soċjeta` fejn jgħix. Is-simpatija tiegħi tmur dejjem lejn il-bniedem tellief, l-imbikki, il-batut, il-fqir u l-imgħakkes. X’nista’ nagħti jien lil min irnexxa? Dak m’għandux bżonni. L-istejjer tiegħi ħafna drabi jikkonċentraw fuq min falla, tilef, bata. Huma dawk in-nies li jiġbduli l-akbar simpatija u nħoss il-ħtieġa li niffaċċjahom wiċċ imb’wiċċ. U biex ir-rakkont tiegħi jkun aktar kiefer, lill-miskin nisqih ftit waqtiet ta’ hena jew ħolm ta’ hena, imbagħad ngħaddsu f’destin aktar kiefer. Kontradizzjoni? Forsi.

3. Ir-rakkonti tiegħek għandhom kemm realta` kiefra kif ukoll mis-surreali. Xi tgħid dwar din it-taħlita rebbieħa?

Bla dubju li hemm realta` kiefra. Din il-mistoqsija tkompli ma’ dik ta’ qabilha. Kiefer id-destin għal xi wħud, u jien nagħmlu aktar kiefer. Fil-fehma tiegħi m’hemmx ħajja mingħajr tbatija, ċaħda, diżillużjoni, nuqqas ta’ għarfien tal-persuna u dawk ta’ madwarha. Is-surrealiżmu fid-dinja tas-sukkonxju tiegħi, fid-dinja tal-ħolm li ma noħlomx; fid-dinja tal-ħajja li ma ngħixx jew għallanqas ma ngħixx kif nixtieq hemm il-preambolu tal-għarfien, il-mistiċiżmu profond tal-jien, il-verita`/gidba ta’ xi wħud, il-mantell li jaħrab bil-fantasija. Xi drabi l-ħajja hi surreali daqskemm reali. U xi drabi tistaqsi xinhi r-realta` mingħajr is-surreali.

4. Kif tirreaġixxi għal kumment bħal dan? Mhux veru li Anton Grasso jikteb biss dwar il-biża’ u l-waħx fis-sens klassiku tat-tifsira tagħhom.

Altru li le. Jien bniedem dgħajjef bħal ħafna mill-karattri fl-istejjer tiegħi: batejt, bkejt aktar milli fraħt, tlift aktar milli akkwistajt. Irrid nammetti li jien bniedem perfezzjonist: dan mal-qarrejja tiegħi għax miegħi nnifsi dan il-fatt ili li ammettejtu. U meta tkun perfezzjonist qatt ma tkun kuntent b’dak li takkwista, dejjem tixtieq aktar u ttejjeb dak li jkollok. Fil-fehma tiegħi s-suċċess isibu dak il-bniedem li jkun kuntent b’dak li jkollu. Għandi xogħlijiet li nikklassifikahom bħala waħxija par excellance, klassiċi fil-biża’ tagħhom, ifakkruk fil-ħolm ikrah li kellek meta kont tifel jew fil-ħolm li tixtiequ isbaħ issa li sirt adult. Imma l-waħx tiegħi jinfirex f’diversi taqsimiet, f’għadd ta’ rqajja’, illużjoni u thewdin. Mill-mummji, il-fatati, l-iħirsa tal-imgħoddi, għaddejt għall-qattiel modern, li taf tiġi wiċċ imb’wiċċ miegħu int u jien. Bla ma nafu. Għalhekk hemm il-biża’ minn dak li mhux magħruf bħala biża’.

5. Aspett importanti fil-kitbiet tiegħek hu li l-bniedem hu l-bniedem bit-tajjeb u l-ħażin tiegħu. Kemm huwa minnu dan?

Liema bniedem m’għandux it-tajjeb u l-ħażin u kif tista’ tikteb fuq il-bniedem mingħajr ma ddaħħal dawn iż­-żewġ elementi, toroq li jgħaddi minnhom kulħadd, anki min ma jammettix. Xi drabi trid tkun taf tiflihom; hemm min jemmen fil-ħażin bħala xi ħaġa tajba u l-kuntrarju. F’ħafna stejjer tiegħi l-bniedem jidher kif tabilħaqq hu, kif narah jgħix f’moħħi, kif jaġixxi miegħu nnifsu u mas-soċjeta`. Fl-istorja tal-biża’, dawn iż-żewġ elementi jistgħu jidhru mġebbda jew lejn naħa nkella oħra, iżda qegħdin hemm dejjem. Fi stejjer oħrajn tiegħi, bħal dawk li dehru fit-tliet volumi: Stejjer minn Raħal Midfun, Stejjer għall-Kenn tal-Fuklar u Stejjer minn Qiegħ l-Irdum, il-bniedem tista’ tħossu u tmissu aħjar, tisimgħu jieħu n-nifs, jilmenta, jagħdab, u l-aspett tat-tajjeb u l-ħażin joħroġ aħjar.

6. Kemm tħoss li Grasso kittieb immatura letterarjament minn żmien l-ewwel pubblikazzjoni ta’ dawn ir-rakkonti saż-żmien meta erġajt rajthom u rfinajthom?

Nemmen li mmaturajt ħafna. Jien stess insostni li meta llum m’għadx għandi l-ħerqa u l-entużjażmu tal-ewwel pubblikazzjonijiet tiegħi fil-gazzetti lokali, aktar tard fil-kotba, illum nemmen li tul it-triq tal-pubblikazzjonijiet li bdejt fil-1974 bl-ewwel ktieb tiegħi Iljieli bla Qamar, tgħallimt norqom u ngħanni dak li stajt għamilt qabel. Min hu daqsi jew min qara l-kotba tal-bidu tiegħi u min qara xogħol li ħriġt f’dawn l-aħħar snin, jintebaħ bid-differenza.

7. Fiex kien jittratta dan il-proċess ta’ rfinar?

Proċess li kif għidt int ta’ tirqim u editjar. Ma kienx proċess ħafif li naqra ħafna mill-istejjer tiegħi li ħriġt f’diversi volumi li ppubblikajt u nagħtihom il-bixra moderna u matura li mexxietni tul 35 sena ta’ pubblikazzjonijiet. Iżda nemmen li kien eżerċizzju meħtieġ u importanti. Dawk li m’għandhomx il-volumi kollha ta’ stejjer tiegħi jew għax dak iż-żmien li bdejt jien kienu għadhom żgħar inkella għax ma kinux interessati, illum fl-aħħar sitt volumi ta’ stejjer li għażilt u rrevedejt jien stess, naħseb li jistgħu jiksbu l-aħjar stejjer li ktibt.



8. X’taħseb li jagħmel il-kitba ta’ Anton Grasso waħda mfittxija minn bosta qarrejja?

L-eċċitament, it-tensjoni, l-element tal-biża’. Jibża’ kull bniedem anki dak li ma jammettix. M’għandix dubju li l-kotba tiegħi huma mfittxija ħafna għax iqanqlu l-interess ta’ bosta qarrejja, kemm dawk li jħobbu stejjer tal-biża’, kemm dawk li jħobbu stejjer b’karattri aktar attwali, li jistgħu jiltaqgħu u jidentifikaw ruħhom magħhom, min f’waqtiet rari, oħrajn f’waqtiet aktar sikwit. Iżda naħseb li fattur ewlieni fis-suċċess tiegħi hu t-tħaddim tal-kelma Maltija, mexxejja, eleganti, ħafifa u sempliċi.

9. Ġieli kellek l-opportunita` tiltaqa’ ma’ kittieba barranin li huma involuti fil-kitba tal-istess ġeneru letterarju tiegħek? Min kienu u fejn seħħ dan?

Le. Iżda bil-korrispondenza kelli kuntatt interessanti u ġenwin ma’ awturi li huma fost l-aħjar, b’xogħol magħruf universalment u maqlub f’għadd ta’ lingwi. Insemmi lil Ira Levin, li tiegħu qlibt żewġ rumanzi: Rosemary’s Baby (It-Tarbija ta’ Rosemary) ippubblikat fl-1977 u fl-1993 u A Kiss Before Dying (Bewsa qabel il-Mewt) ippubblikat fl-1993 u fl-2004. Dawn iż-żewġ rumanzi nħadmu films. Ira Levin kellu ċerta ammirazzjoni lejja. L-istess, l-awtur Amerikan William Katz, li tiegħu qlibt ukoll żewġ rumanzi. Ix-xogħlijiet tiegħu nqalbu f’aktar minn għoxrin lingwa. Xogħol ieħor li qlibt riċentament hu The Mephisto Waltz (Il-Valz ta’ Mefistofle) ta’ Fred Mustard Stewart. Xi seba’ xhur wara li bgħatt il-kopji lill-aġent tiegħu rċevejt ittra mingħand il-mara tal-awtur fejn qaltli li r-raġel tagħha kien kuntent ħafna li ddeċidejt li naqleb ir-rumanz tiegħu għall-Malti u kellhom il-ħsieb li jiġu Malta, jiltaqgħu miegħi u jaraw pajjiżna iżda b’xorti ħażina miet fl-2007.

10. X’se jikteb Grasso mil-lum ’il quddiem, jiġifieri minn wara Qrusa?

L-ewwel xogħol li għandi għall-istampa hu Rmied, ġabra ta’ stejjer li għażilt mill-ewwel sas-sitta u għoxrin volum li bdilthom radikament. Ma jfissirx li m’għandix xogħlijiet li għadhom ma ħarġux. Għandi ħafna stejjer u żewġ rumanzi oħra. Jekk nerġa’ nikseb il-ħerqa li kelli darba jistgħu jiġu ppubblikati aktar kotba ġodda tiegħi. X’se jiġri ’l quddiem ma nistax ngħid.

11. Tħoss nuqqas kbir fil-qasam lokali tal-okkażjonijiet fejn il-kittieba u l-poeti jiltaqgħu u jiddiskutu flimkien u anki mal-pubbliku interessat f’xogħlijiethom u r-rabta bejn il-letteratura u s-soċjeta`? Xi tgħid dwar dan?

Aktar milli kbir. Il-kittieba u l-poeti għandhom isibu okkażjonijiet fejn jiltaqgħu u jiddiskutu xogħlijiethom. L-akbar ħasra f’dan il-pajjiż mhix li l-awturi ma jiltaqgħux ma’ awturi oħra, iżda li l-awturi ma jiltaqgħux mal-pubbliku, jitkellmu miegħu, jisma’ siltiet minn xogħlijiethom, jiddiskuti, jidħol fid-dinja tagħhom anki jekk ma jaqbilx magħhom. F’nazzjon żgħir hi rabta meħtieġa bejn awtur u l-qarrejja tiegħu; fażi li jmissha tibda, jekk mhux mill-Gvern, mil-Librerija Pubblika, laqgħat li jġibu lill-pubbliku wiċċ imb’wiċċ mal-awtur, jidħlu fid-dinja ta’ xulxin, jaqsmu l-ideat bejniethom, min hu l-awtur, x’lest jagħti, x’jistenna mill-qarrejja tiegħu.

Gunju/Lulju 2009

Intervista ma' Charles Flores - poeta, kittieb u gurnalist

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb/poeta jsemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali?

Ma tistax tkun akbar. Jekk il-kittieb/poeta jibqa’ sieket quddiem it-theddida ghall-ambjent naturali jkun hati daqs min ikun qed iwettaqha. Naturalment, hemm metodi u stili differenti li permezz taghhom iwassal il-protesta tieghu.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naha tal-kittieb/poeta? Ghandu l-kittieb/poeta jghaddi l-hsieb politiku tieghu lil min imexxi lil pajjizna permezz ta’ vrusu?

Il-kittieb/poeta min guf ommu jrid ikun politiku, izda mhux necessarjament partiggjan. Kull haga, kull nifs li niehdu fl-ezistenza taghna hu politiku. Il-kittieb/poeta ghandu l-qalb u ghandu r-ruh li permezz taghhom iwassal il-fehmiet tieghu lil kull min lest jaqrahom. Il-mexxejja ta’ pajjiz li ma jaghtux widen jew sahansitra jwarrbu l-hsibijiet tal-kittieba u poeti taghhom ikunu qeghdin jitbieghdu mill-fehma tal-poplu kif espressa artistikament mill-istess kittieba u poeti. Xi jkun jonqos, imbaghad, li jinharqu l-kotba taghhom pubblikament f’xi pjazza, kif rajna fi zmien in-Nazi u l-faxxizmu fl-Ewropa, partikolarment fil-Germanja u Spanja?

3. Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jgaghlek tikteb llum?

L-ambjent naturali u kulturali li jinsab taht theddida mill-izviluppaturi u l-qaddisin protetturi taghhom fil-kamp politiku. L-ingustizzja socjali u l-intolleranza f’socjetà li nemmen ghandha dejjem tkun hielsa u sekulari.

4. Il-kittieb/poeta jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba/poeti kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

Mhux dejjem. Bhal kull sezzjoni ohra tas-socjetà, il-kittieba u l-poeti ghandhom id-differenzi ta’ bejniethom, jiffurmaw klikek biex ikunu jistghu jhokku dahar xulxin u ta’ sikwit titnissel l-ghira fosthom. M’ghandniex xi nghidu, din generalizzazzjoni kbira, izda hemm hafna verità fiha. B’danakollu r-rispett tal-poplu jintrebah bil-kontenut u l-persistenza artistika ta’ dak li jkun. Il-pubbli`ità tonfoh lil hafna. Il-posterità hija tal-ftit.

5. X’tahseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dhul kontinwu f’pajjizna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

Malta minn dejjem kienet fl-Ewropa. Tant hu hekk li ilna s-sekli niftahru li salvajna lill-Ewropa mill-Mislem! Ghaldaqstant l-importanza tal-istorja fil-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa tibqa’ valida u mehtiega, u dan minghajr ma nnaqqsu mill-jedd li jkun hawn fostna, kif hemm fil-pajjizi l-ohra kollha, ix-xettici u d-dubjuzi.

L-immigranti irregolari huma parti mill-gerha kbira li halla warajh il-kolonjalizmu tal-Ewropej fil-kontinent Afrikan. Ghalhekk ma nistghux naghlqu ghajnejna u, aktar u aktar, qalbna ghal dak li jghaddu minnu dawk li jkunu qed ifittxu kenn ghalihom u ghall-familji taghhom. Ghal darb’ohra ghandek l-istorja tiddetta c-cirkustanzi tal-lum.

QĊAĊET


Tela’ l-għolja tal-ħġieġ
u xappap wiċċu bl-odju
fost l-ilfiq tal-kummidjanti
u x-xegħir tan-nisa tqal
misluta
mixħuta
mikduda
fl-għabra tlellex ta’ billejl…
Qisha sunetti
u borra fuq is-saqaf tal-karozzi
u fil-fondoq taċ-ċumnija twila
u sewda
wieqfa
soda,
phallus tal-irħam.

U niżel bilġri fiż-żurżieqa
mxarrba
u beka malli sema’ kollox.
Sab ħabel twil
u ddendel minnu
bħal miblugħ
li la jaf b’ruħ
u, issa, lanqas b’ġisem.

Charles Flores

Intervistat Adrian Grima

(Ir-ritratt ittiehed minn James Cunningham)

Ara: http://www.adriangrima.com/

1. X’taħseb dwar l-importanza li l-kittieb/poeta jsemma’ leħnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali?



Il-ġenerazzjoni tal-awturi tas-snin sittin tkellmu bis-saħħa dwar il-qerda tal-ambjent naturali tagħna u dan kien riżultat tal-kuxjenza ambjentali li bdiet titrawwem f’Malta fis-snin sebgħin meta beda jiżdied sew il-bini fil-Gżejjer Maltin. Il-kittieba romantiċi ħassew affinità kbira man-natura, li rawha sabiħa u għalhekk, minnha nfisha, moralment tajba u superjuri għad-dinja mnawra tal-bnedmin. Bħall-kittieba ta’ qabilhom li ispirawhom, il-kittieba tal-bidu tas-seklu 21 pprotestaw bl-aħrax kontra l-ispekulazzjoni fl-industrija tal-bini u l-ħerba li saret mill-kampanja. Il-lingwaġġ f’poeżiji tiegħi bħal “Il-Golf Kellu Jkun” u “L-Għatx tal-Liġi” aktarx li hu differenti minn dak tal-kittieba tas-snin sittin, imma naħseb li l-kuxjenza hija simili.

Naħseb li x-xogħlijiet ambjentalisti tal-kittieba jinfluwenzaw ħafna lill-qarrejja tagħhom: ġenerazzjonijiet ta’ studenti jassoċjaw il-qerda tan-natura ma’ xogħlijet bħal “Tradiment” ta’ Victor Fenech. Issa jekk l-esperjenza ta’ dawn ix-xogħlijiet b’saħħithom twassalx għal azzjoni konkreta min-naħa tal-qarrejja hija kwistjoni oħra. Sinċerament ma nafx.

Waħda mill-isbaħ esperjenzi artistiċi li kelli f’dawn l-aħħar snin kienet il-kitba tal-poeżiji li dehru f’Riħ min-Nofsinhar. It-tibdil fil-klima skont Immanuel Mifsud u Adrian Grima, mhux biss għax missejna tema ambjentali u ta’ ġustizzja soċjali li hija globali daqskemm hi lokali, imma wkoll minħabba l-proċess li wassal għall-kitba ta’ dan il-ktieb.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naħa tal-kittieb/poeta? Għandu l-kittieb/poeta jgħaddi l-ħsieb politiku tiegħu lil min imexxi lil pajjiżna permezz ta’ vrusu?



Jien kittieb mhux politiku, u nikteb dwar dak li jqanqal lili. Bħala kittieba l-isfida ewlenija tiegħi hi dejjem li noħloq lingwa ġdida, li noffri esperjenza letterarja, li nqanqal lill-qarrejja tiegħi permezz tal-mod kif ngħawweġ il-lingwa, kif noħloqha mill-ġdid biex nagħtiha ħajja ġdida. Jien jinteressani ħafna dak li jiġri madwari, kemm bħala ċittadin Malti, Mediterranju u Ewropew, kif ukoll bħala “ċittadin tad-dinja.” U għalhekk, inevitabbilment, nikteb ukoll dwar temi soċjali u politiċi. Wara kollox, kull kitba hija deċiżjoni jew att politiku, anki dik li tagħżel li ma tgħid xejn dwar dak li qed jiġri fil-bogħod jew fil-qrib.

Jien nagħżel li nimpenja ruħi f’kwistjonijiet ta’ ġustizzja soċjali, imma din hija għażla tiegħi primarjament bħala bniedem mhux bħala kittieb.

3. Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jġagħlek tikteb llum?



Il-poeżiji fit-tieni nofs tat-tieni ktieb tiegħi, Rakkmu (Klabb Kotba Maltin, 2006) jittrattaw sitwazzjonijiet lokali u internazzjonali; l-ewwel nofs huwa iktar “personali,” poeżiji ta’ mħabba, poeżiji dwar it-tfal... Ma nistax ngħid li hemm poeżiji li huma iktar għal qalbi minn oħrajn minħabba t-tematika tagħhom: jinteressani iżjed il-mod kif użajt il-lingwa, il-ħoss, ir-ritmu, is-sintassi, ix-xbihat, l-istruttura ġenerali tal-poeżija. Imma jkolli ngħid ukoll li nippreferi naqra ktieb tal-poeżija li għandu bilanċ bejn il-personali u s-soċjali, bejn il-lokali u l-internazzjonali; u jogħġbuni iktar u iktar il-poeżiji li jaraw il-personali fil-ġrajjiet il-kbar u ż-żgħar tal-istorja mqallba tal-bnedmin. Fil-fatt il-poeżiji soċjali u politiċi tiegħi sikwit jirrakkontaw stejjer individwali, għax it-traġedji l-kbar imissu lin-nies iż-żgħar. Għaldaqstant, għalija l-martirju tal-poplu Palestinjan huwa l-martirju ta’ Noora, u Khaled, u Najeh... U t-traġedja tal-immigranti hija t-traġedja ta’ Zing, ta’ Murad, ta’ Siem, ta’ Tesfamichael.

Il-ktieb tal-poeżiji li jmiss tal-poeżiji tiegħi fih poeżiji li ktibt meta stednuni għal residenza ta’ kitba f’Derry, fl-Irlanda ta’ Fuq, il-belt magħrufa għall-massakru ta’ Bloody Sunday. Jien insejħilhom il-poeżiji “Irlandiżi” tiegħi – anki għax se jiġu ppubblikati l-Irlanda – imma fil-fatt f’dawn il-poeżiji hemm il-firxa u l-fili komuni ta’ Rakkmu u It-Trumbettier (1999).

4. Il-kittieb/poeta jixtieq ir-rispett min-naħa tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett għandu jiġi mill-istess kittieba/poeti kollegi tiegħu. Kif tirreaġixxi għal dan?



Naħseb li l-iktar awturi li batew minn nuqqas ta’ rispett, forsi anki tal-“kollegi” tagħhom f’pajjiżna, kienu l-awturi nisa. Iżda s-sitwazzjoni qed tinbidel, kemm minħabba r-rispett dejjem ikbar li qed igawdu wħud mill-awtriċi stabbiliti, kif ukoll minħabba l-ħila straordinarja ta’ wħud mill-kittieba nisa l-ġodda li jinsabu fuq quddiem nett fit-tiġdid tal-letteratura Maltija.

5. X’taħseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dħul kontinwu f’pajjiżna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?



L-ewwelnett, m’għandniex “dħul kontinwu f’pajjiżna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq.” Il-maġġoranza tal-ftit eluf ta’ immigranti li għandna f’pajjiżna llum mill-Afrika (jingħad madwar 5,000 ruħ) – persentaġġ verament ċkejken tal-popolazzjoni Maltija ta’ aktar minn 405,000 – huma mill-Eritrea, is-Sudan u s-Somalja, fejn hemm sitwazzjonijiet diffiċli ħafna li jipperikolaw il-ħajja ta’ miljuni ta’ nies. Kif spjega fil-priedka tiegħu fil-Festa tad-Duluri ta’ din is-sena l-Isqof Mario Grech, il-maġġoranza l-kbira tar-refuġjati Afrikani fil-fatt jgħixu fil-pajjiżi ġirien tagħhom fl-Afrika stess. Fil-priedka tiegħu, Mons. Grech qal li “l-komunitajiet Insara, il-parroċċi u l-istituzzjonijiet tal-Knisja jridu jkunu minn ta’ quddiem biex nistmaw lir-rifuġjati u l-immigranti bir-rispett li jixraqlu kull bniedem.” Qal ukoll li “L-identità tagħna bħala Maltin tissaħħaħ skont kemm aħna kapaċi nieħdu ħsieb ta’ min hu l-iktar dgħajjef fostna.” Din hija sfida kbira għalina lkoll, kemm dawk fostna li huma nsara kif ukoll dawk li mhumiex.

La qed nitkellmu fuq l-immigrazzjoni, ta’ min nirriflettu fuq l-emigrazzjoni tal-Maltin lejn l-Afrika ta’ Fuq u bnadi oħrajn fil-Mediterran fis-seklu 19, u wara lejn l-hekk imsejħa “dinja ġdida” (li ma kienet ġdida xejn) fis-seklu 20. Ħafna Maltin ftit li xejn jafu dwar dak li għaddew minnu l-emigranti Maltin, anki għaliex fl-iskejjel u fuq il-mezzi tax-xandir, anki dawk pubbliċi, dawn l-istejjer, speċjalment dawk ta’ taqtigħ il-qalb, qajla nisimgħuhom.

Ir-rakkont popolari tal-istorja tagħna bħala poplu huwa bbażat fuq l-ideoloġija u t-testi romantiċi li nkitbu qabel ħadna l-Indipendenza fl-1964. Kif nafu anki mix-xogħol ta’ studjużi Maltin bħal Frans Ciappara u Carmel Cassar, f’dawn l-aħħar għexieren ta’ snin fid-dinja akkademika kien hemm evalwazzjoni mill-ġdid tal-kunċett ta’ storja u identità. Sirna ħafna iktar konxji llum tal-mod kif tinbena identità, tas-sehem determinanti li għandhom dawk li jfassluha. F’dan is-sens hemm ħtieġa kbira ta’ rakkont popolari ħafna iktar wiesa’ u dinamiku u ħafna inqas romantiku u idealizzat tal-istorja tagħna li permezz tiegħu nistgħu nsiru nafu lilna nfusna u lill-antenati tagħna aħjar.

Is-Sibt, 27 ta Ġunju 2009

INTERVISTAT CHARLES CASHA

1. X’taħseb dwar l-importanza li l-kittieb/poeta jsemma’ leħnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali?

Bla dubju ta’ xejn kull kittieb jew poeta għandu jkun impenjat li juru fehmtu dwar il-qerda tal-ambjent. Wara kollox dan huwa dmir ta’ kull ċittadin! Il-poeta bħala bniedem sensittiv forsi aktar minn oħrajn, jifhem u jħoss il-ħsara li ġġib il-qerda tal-ambjent naturali.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naħa tal-kittieb/poeta? Għandu l-kittieb/poeta jgħaddi l-ħsieb politiku tiegħu lil min imexxi lil pajjiżna permezz ta’ vrusu?

Jiena nemmen li kull kittieb jew poeta għandu jkun ħieles li jikteb dak li jrid u li jħoss u għalhekk ma nistax ngħid li għandu bilfors jinvolvi ruħu fil-politika. Imma min-naħa l-oħra nħoss dan il-bżonn li l-kttieb jkun impenjati fil-politika tal-pajjiż. U hawnhekk nixtieq nagħmel distinzjoni. Personalment, il-partiġjaniżmu jdejjaqni f’kull aspett, sew politiku, reliġjuż, soċjali eċċ. Għalhekk il-kittieb jew poeta għandu jidħol f’oqsma speċifiċi fejn għandha x’taqsam il-politika li biha jkun qed jitmexxa l-pajjiż. Nagħti eżempju. Tajjeb li l-kittieba jew poeti juri l-fehma tagħhom dwar l-ambjent, deċiżjonijiet li se jattettwaw il-ġejjieni tal-pajjiż, il-kultura jew is-saħħa tal-poplu. Imma mbagħad ma nistenniex li l-poeta għandu jidħol fi ħwejjeġ ta’ importanza żgħira.

3. Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jġagħlek tikteb llum?

Ma tantx nista’ ngħid wisq dwar dan. Ma tantx ktibt poeżija u ma ngħidx li jien xi poeta impenjat. Madanakollu hemm kurrenti li jolqtuni bħal ma huma l-bini bla rażan u ikrah li tant qed jagħmel ħsara lill-pajjiż u flus fil-but lil min hu involut. Hemm ukoll l-immigrazzjoni illegali li tħassibni mhux biss għal Malta imma għall-Ewropa wkoll.

Refuge

Tall buildings surround me
and their shadows engulf me.
Breathless, I try to escape
to find refuge in the open sea.


4. Il-kittieb/poeta jixtieq ir-rispett min-naħa tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett għandu jiġi mill-istess kittieba/poeti kollegi tiegħu. Kif tirreaġixxi għal dan?

Kull kittieb jixtieq li jgawdi r-rispett u l-ammirazzjoni tal-poplu. Wara kollox x’inhu kittieb jew poeta jekk m’hemmx min lest li jaqra x’kiteb jew jisma’ l-vrus tiegħu ? Imma l-aktar ħaġa li tweġġagħni hi meta tara kittieba jew poeti oħrajn, juri disprezz lejn sħabhom u kollegi tagħhom, kultant ukoll minn wara daharhom. Iddejjaqni ħafna l-kritika destruttiva, l-aktar minn dawk li stabilixxew lilhom infushom bħala xi awtorità,ukoll jekk għandhom sfond kulturali u letterarju biex jagħmlu dan. Il-kritika meħtieġa imma din għandha tkun kostruttiva. Għandna kritiċi serji u kostruttivi u allaħares ma kinux huma. L-Ingliżi jgħidu: One murders to dissect. Tweġġagħni ħafna l-inġustizzja taħt liema forma tkun. U tajjeb ukoll li nsemmi kemm jagħmlu ħsara l-klikek li jagħlqu ċirku tal-ħadid madwarhom u jqisu lilhom infushom bħala superjuri fuq l-oħrajn. Min jagħmel hekk mhux veru li għandu għal qalbu l-letteratura imma aktar moħħu fil-glorja personali. Minn dan kollu xejn ġid ma’ jista’ joħroġ.

5. X’taħseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dħul kontinwu f’pajjiżna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

Bħala individwu jiena nemmen ħafna f’Ewropa Magħquda għalkemm hemm ħwejjeġ li nemmen li iridu jinbidlu. Naħseb li l-kittieba u poeti Maltin għandhom orizzonti ġodda x’jiskopru fl-Ewropa, speċjalment fejn il-letteratura tagħna tista’ tiġi mwassla f’pajjiżi oħrajn bħala traduzzjoni. L-immigrazzjoni illegali hija problema komplessa ħafna u naħseb li l-akbar theddida li hemm hija għall-kultura Ewropea. In-numru kbir ta’ immigranti qiegħed dejjem joktor u għad jiġi żmien meta dawn in-nies, b’kultura għal kollox differenti, li ma jintegrawx ruħhom fil-kultura Ewropea, jibdew jitolbu tibdil li jwassal għall-inkwiet u diżordni. M’iniex razzista, nemmen li xi wħud minn dawn in-nies għandhom bżonn l-għajnuna, nifhem xi problema kbira għandu minn qed jaffaċċja din il-problema, imma nħoss ukoll li għandna noqogħdu ferm attenti għaliex kultant dak li jibda bħala għajnuna jsir dritt.

Poeżija qasira li ktibt meta kont ħdejn nixxiegħa, f’belt antika jisimha ST.IVES, qrib Cambridge, fejn immur ta’ spiss nżur lit-tifla tiegħi li tgħix qrib din il-belt sabiħa. L-ambjent sabiħ u naturali li għad hemm f’St Ives, jagħtik gost ukoll f’temp ikrah. In-nies tal-belt huma kburin bl-istorja ta’ belthom u jibżgħu ħafna għall-ambjent storiku u naturali.

L-Isbaħ Għanja

Waqaft ħdejn in-nixxiegħa
u f’lejla qamrija
l-ilma ġieri,
għannieli
l-isbaħ poeżija.

Charles Casha charles.casha@gmail.com

http://www.charlescasha.com/

A study on the poetry of Nickos M. Batsikanis (Greece)

The poetry of Nickos M. Batsikanis (Greece)

Nickos M. Batsikanis is a poet from Greece who writes in Modern Greek. His poetry is highly lyrical and blends perfectly with the use of a non complex and very concise language, beautiful imagery and depth of thought and reflections, while in the majority of cases the poet describes simple and daily happenings.

Concision, and nature as a source for imagery

In Untitled, that which at the beginning seems to be a poem of love (“Tonight we’re here again/ you and me”), develops in an effective anticlimax, “my dear silence”. This leads to Lost Loves, where again Batsikanis reveals his innermost feelings through images that are taken directly from the world of nature (the microcosm: “raindrops”, “snowflakes”, “foliages of the trees”; and the macrocosm: “lightning”, “horizon”, “stars”, “galaxy” and “sun”).

As already noted, concision is the key word for some of Batsikanis’ poems. In Sea shell the question mark and the two exclamation marks in just three lines express strong feelings which perhaps have to do with lost love, memory and disillusion. Again, the importance of nature in order to express the innermost human feelings. Concision is also present in Sensational Love, where the difference between love and just sex is expressed very effectively in just two lines:

Sensational love needs a soul,
The Body isn’t enough.

Realism/idealism, pain and the poet

The poet is the person who not only feels but is also forced to write or express his pain in verse. Thus, in Words like Poison Batsikanis writes about the negative strength of words which “are like arrows/ - they don’t return back…/ especially the poisonous ones…” In Ticket, Batsikanis writes that in this world “the ticket is expensive, to travel in dream” and that “The price is heavy for a few drops of happiness…” The final “Where (why)?” express the fact that the poet is also one who is searching for something that is ideal, and thus impossible to find. However, here Batsikanis proves to us that the poet is not only a dreamer or idealist, but paradoxically also one who is a realist and down to earth.

Realism is felt also in Uncontrolled Course which is about the fact that all humanity’s final destination is death (the classical “Hades”). In an almost nonchalant and natural (resigned?) tone Batsikanis asks humanity to take things slowly while we’re here on earth, fully conscious that death is inevitable. There is a subtle sense of irony between the lines. Even Entreaty is about death, but here it does not mean the end, but the beginning of something else for the poet-believer. Here Batsikanis addresses directly the Lord (Jesus Christ), and is fully aware that some day or other “the great hour comes/ of our mystic supper.”

As a realist and also as the voice of consciousness of mankind Batsikanis writes about honesty in the poem with the same title: we read that honesty is,

An upslope, hard trodden
very deserted path and road…

The poet thus is the observer of humanity’s good or bad actions. He chooses honesty and the hard way, even though he knows that he is one in a million. In Threat, Batsikanis writes about mankind’s serious threat: man knowing no limits. Faced with such a threat the Greek poet knows that remaining silent is a crime. Thus, in A Society Responsibility he writes:

We’ll all be there, first me, then you and then the others.
In the court room of consciousness, for complicity.
They, accused as moral perpetrators, some as doers
and we as accessories and silent accomplices to guilt.

Batsikanis is the one who points his fingers at mankind for its misdoings, but he is also the one who includes himself as part of this treachery.

Greece – Land of the Light is a patriotic poem which expresses Batsikanis’ love for Greece in a time when “The light of Delphi has become expensive in our days. Ideals are lost.” This is another poem-invitation not to abandon ideals, once upheld by Sparta’s king, Leonidas (in 480 B.C.), during the war against the Persian army, and by General John Makrygiannis (in the 19th century) during the war against the Turks.

In A Suffocating Ring Batsikanis is seen as the upholder of ideals such as freedom and righteousness. This is a poem of strength reminding people like Batsikanis himself that freedom is a state worth fighting for. This poem links with Peace, where Batsikanis writes, “There aren’t winners or losers/ in war”. It’s a short poem which acts as an invitation to quit war, but also as a warning: peace is not an eternal guarantee. One has to work for its achievement, if not we can be among tomorrow’s “little orphans of the traffic lights…”

Who is the poet?

On the other hand, in Flight, Batsikanis reminds us that the poet is the one who finds “the traces of escape/ in the boundaries of chaos”, and much more. Words like “Flight”, “wings”, “wind”, “angels”, “sky”, “moon”, “comets” and “soul” all have to do with the poet’s ability to detach him/herself from all that which is materialistic. Another poem about the poet’s vocation is Choice III, where Batsikanis writes that the poet’s life is one of ideals and values, but this also means lack of freedom, pain and being a slave of reflection, thoughts and guilt. Here, being free means walking “on a road/ empty from dreams…” Surely, this is a poem which reminds us of other poems written by Batsikanis, such as Honesty and Ticket.

Who is the “me” if not the poet himself in Feel Me? He can be found in “the light… the sparkling light” and in “the sound of the wind/ whispering a song/ that will be mine chant”. Absence may be one of Batsikanis’ best poems. Words like “Oblivion”, “empty”, “absence”, “nothing”, “negative film” and “robbed dreams” form the skeleton of this poem. Can all this be read according to the existentialistic way of seeing and understanding life around us? Again we see the “I” and “you” relationship, where the “you” may easily be identified with the poet’s alter-ego.

Conclusion

Reading the poems of Nickos M. Batsikanis is a pleasure, but also an internal voyage in the poet’s mind and soul (thus in mankind’s mind and soul) and a peaceful invitation to reflect on universal aspects such as love, solitude, peace and war, life and death, human relationships and much more. It would be an excellent idea for Batsikanis to have more of his poems in Modern Greek translated into English for the general poetry lovers to read and understand.

Patrick Sammut (Malta, June 2009)

Watch this video about the New Akropolis Museum:

http://www.youtube.com/watch?v=veIrKOxh5yw

Nickos Batsikanis - a poet from Greece

A few days ago I read some poetry in translation written by Greek poet Nickos M. Batsikanis. I even managed to jot down some notes which I will develop in a short study later on.

From here I want to say hello to all my Greek friends and poets, and also to all the poets I know from different countries. Wish you health, peace and INSPIRATION for the summer season!

Biography:

He was born in Pelasgia Phthiotitha’s. He made a carrier, as officer, in the Greek War - Air force. He lives in Athens and in the village where he was born.
He deals with research concerning the Modern Greek Language, with an approval from the Academy of Athens. He was announced honourable President of the Literary Association “Xasteron”, and he’s responsible for Public Relationships concerning the literary magazine “KELAINO”. He has been enclosed in the “People of the Year”, 2004, for his contribution to Civilization and Humanity, among: George Papandreou (minister), Dora Bakogianni (minister, mayor of Athens), and Minos Kyriakou (president of Greek Olympic Organization).
He has published 7 seven books (5 books of Poetry, 1 story, 1 essay).
He has been honoured with an A΄ Pan-Hellenic Poetry Prize and an A΄ Prize from the International Competition of Poetry. Also, a historical treatise of his gained the A΄ Prize equally with the Professor of History at the University of Cyprus. He was the basic speaker during the literary dedication made by the “International Clubs of Maria Callas”, a true speaker to the great Diva of the Opera. He was a basic speaker at the Word Olympiad “In Greece 2004” throughout the country, and a narrative speaker at the dedication ceremony for the 80 years of the Greek singer Grigoris Bithikotsis, the most popular Greek singer. He also was a special co-ordinator at the International Symposium of Religious Poetry in Greece, and a member to it. He has presented many writers’ and poets’ books, among them: 1) “From my diary”: author Anna’s Grigori Bithikotsi. 2) The c.d. “Behold the Groom is coming”… belonging to the Professor of Byzantine Music, Mr. Sotiris Doganis. He has participated in many festivities for great names of the Arts like: Odysseus Elytis (Nobel), Giannis Ritsos, Federico Garcia Lorca, Georgios Seferis (Nobel), Dionysius Solomos (Greek national poet) and other creators, while it’s been reported that his voice comes primitive and original from the past and especially the Byzantine Period. He writes articles in magazines and newspapers concerning Essays and Treatises. His work has been concluded in Anthologies and “pages” of Internet, while much of his work has been translated into different languages and has been published in many magazines.

Books:

“Signs”, poetry, 2001, “Publishing House of Athens”.

“From the Skies”, poetry, 2002, “ Publishing House of Athens”.

“Α Tasty Day”, poetry, 2004, “Filippotis Publishing House”.

“In Paradise”, narrative stories, 2005, “Filippotis Publishing
House”.

“Αwakeness”, poetry, 2006, “Gabrielithis Publishing House”.

“In the Light”, poetry, 2007, “Harris Patsis Publishing House”.

“Fragments”, treatises, 2008, “Odos Panos Publishing House”.

More poems:

SEA - SHELL

What was left from last summer…?
Just a shell!… just a shell!…
rolling around… lost… in a drawer…

WORDS LIKE POISON

Words are like arrows
–they don’t return back…
especially the poisonous ones…

TICKET

The ticket is expensive, to travel in dream.
The seats are a few…

The price is heavy for a few drops of happiness...
Where (why) can you be pushed now?...

UNCONTROLLED COURSE

Please, don’t push!
Everyone in order...
Hey you! Be careful! You’re stepping me!…
It’s the downwalk to Hades…
Slowly… We’re not in a rush…
Isn’t humanity going there anyway else?...

GREECE -LAND OF THE LIGHT

In my Land’s gardens and orchards are Easter’s fragrances
in the petty - dresses of Spring as April rises high.
With the carnations of the Sun blooming early in the morning
the labourer - poet starts to catch up with values before they multiply.
The light of Delphi has become expensive in our days. Ideals are lost.
The Hot Gates* have dried out.. “Come and get it!” and “No!” don’t exist...
They don’t spring like a fountain from within us.
But some people here baptized in the words of Makrygiannis*
have additional reasons to fight in a more manly way for the most beautiful Language
the Metre, the Rhythm.
We have Mother Mary of Saints a leader and guide to us
because it’s very heavy to consider yourself a Greek person
the price is truly very heavy for you.

John Makrygiannis (1797-1864).
A General of the Greek Revolution in 1821 (War with Turkish). He wrote his memoirs, and his admonitions to Greek, in strong popular language.

For Nickos M. Batsikanis, see also this blog post: December 28, 2008.

A new poem

We are only in transit...

Sitting in the car
on my way to work
I find myself driving on the roads
of thought and reflection.
Apprehension conquers me
and I feel out of breath
when I remember those who
a while ago were so near
but now, abducted, are no more.

All that I can do
is to look up
but I only see
the giant arms of a crane
swinging from left to right
and from right to left.
Ours is a world of blocks
and concrete
humanity is in transit
and flesh is weak and decays
to nothing.
All that remains are engines
and machines and the echo of
their aching noises...
until these too come to a halt
rust away and disintegrate...

And then ...
Then silence, and nature
reigns once more!

Photos from Rabat and Mdina, Malta

A visit to Mdina and Rabat is also a visit to the Medieval era. Tourists and interested people can take a bus from Valletta and stop at Rabat. Mdina is 10 minutes away on foot. Both Rabat and Mdina are full of museums, niches, catacombs, souvenir shops, churches and architectural gems.

Below: The Wignacourt Museum
Right: Howard Gardens.

Below: The Main Gate of Mdina

Above: St. Paul's Church in Rabat

Below: The Domus Romana

Niches and statues in the two cities.

A visit to St. Agatha and St. Paul Catacombs is a must.

For those who love art the Wignacourt Museum is worth seeing.

A new poem

Sometimes

Sometimes, or more often, I feel like a bird without wings
I just look outside, from the window,
And crave for liberty, freedom and movement.
I imagine myself being caged by this body of mine,
Caged by daily chores and social and moral do’s and do’s not…

Sometimes, or more often, I feel out of this world
I see things many others do not see
- or just don’t want to acknowledge –
I hear sounds and words of violence, threat and death
I watch pictures of humans covered in blood and dirt
Children harmed and armed, famished, happiness banished,
I smell poison in the air and breathe in unwillingly…

Sometimes, or more often, I crave for silence and being alone
Far away from all this
And let myself float in the midst of nature untouched
Far away from all this
At sunset praying, singing hymns, surrounded by peace…

Sometimes, or more often, I like to walk and walk and walk
And meet my friends far away from here
Be part of their life for a short time
Talk, reflect, cry and laugh about problems and good things
Theirs and mine…

Sometimes, or more often, I wish I could return back in time
And be a child protected, happy and shy
I’d like to talk to my mum over and over again
Write the words I never said to her in bold…

Sometimes, or more often, I find myself staring
At my young son and daughter
Watch them play and smile and run and have fun
I find myself listing the many things I was blessed with…

Sometimes, or more often, I tell myself
Life is so short and when you look back
You note that you pressed the fast forward button
And never lived it in the play mode.
What remains is an album full of beautiful moments
All far away, ticket no return…

Patrick Sammut

A short holiday in CYPRUS

I, together with my family had the opportunity to spend three days in Cyprus, the island of Aphrodites. As a Mediterranean island, Cyprus has much in common with our island Malta (but is much bigger!). I found the place very welcoming and familiar, and the people too are very similar to us Maltese. Cyprus has been divided in two since 1974. There is the Southern part of Cyprus which is part of the European Union, and the Turkish Republic of Cyprus in the North. You have to use your passport to cross the border, but even the Turks are tourist friendly and do their best to make them feel at ease.

We stayed in Nikosia (Lefkosia) but managed to visit Kyrenia in the North and the Turkish occupied part of Nikosia. We saw some UN soldiers here and there. We also visited Petra Tou Romiou where legend says that Aphrodite was born. Another beautiful place was Paphos in the South West of the island. Kyrenia, Petra Tou Romiou, Larnaka Beach and Paphos are all beautiful coastal and tourist resorts.

Time gave us the opportunity to cross the Troodos Mountains - including Olympus mountain, where there is the radar station. Life there is different and the views are splendid and magical at the same time. The countryside is made up of small villages, small churches, monasteries, cafes where you can eat Cypriot cake, bridges, herds of goats roaming in the greenery, streams of water, and much more.

This year's April was the Easter season and one may see colourful rabbits, easter eggs and chickens in the roundabouts or in the cities' corners, but also in the mountain villages.

Cars drive on the left side of the road like in Malta, and the traffic signs are in both Greek and English. The native people in general speak good English.



Right: Larnaka beach
Below: Snow on the Troodos peaks

























Right: Troodos Square

Images from the Troodos Mountains

Below: Paphos beech

Right: The Castle of Paphos

Left: Petra Tou Romiou

Right: Kyrenia and the old lighthouse

Left: The Pentadaktylos Mountains from

Kyrenia bay

Right: Kyrenia Castle

Left: Santa Sophia Cathedral/ Selimiye Mosque

Right: Grand Turkish Bath

Left: Part of the Venetian walls in Nicosia.

A Happy Easter to all my friends in Malta and overseas

I must admit that this blog thing has become part of my life. Thanks to internet, e-mail and this blog I managed to create an international network made up mostly of poets and poetry lovers, but not only. Recently I am also uploading some nice photos of the Maltese Islands for my overseas friends to see.

It is Easter 2009 and some of my friends sent me greetings messages and two of my poets friends from Greece send me Easter cards which I am publishing on my blog. Thanks Zacharoula Gaitanaki and thanks Zanneta

Kalyva-Papaioannou!! I want to reciprocate by wishing ALL of my friends from different countries, including Malta, a HAPPY EASTER. I don't want to forget though those less fortunate who aren't living a life so comfortable, including our Italian neighbours from Abruzzo (L'Aquila) who have suffered a strong earthquake.