NEXT 21st March - Poetry Festival in Saraevo

21.3.2012. POETRY MARATHON 2012. - DIOGENES IS SEEKING FOR A HUMAN BEING


See the following link for more information:


http://diogen.weebly.com/2132012---world-poetry-day.html 

Poem by Teresinka Pereira

THE EVERY DAY WOMAN

 

             

 

Every day

is the day of the woman

who works

because she loves

because she dreams

 

On the way

her feet go firm

in silence

breaking barriers

of discrimination

 

She swallows up her anger

to strengthen her soul

and convert it into pride

because she dreams

that the others will follow her

to the day of freedom

when she will be

a first class citizen

just as a woman.

Tħabbret illum il-mewt tal-kittieb u poeta Peter A. Caruana. Il-funeral tiegħu se jsir għada fl-4.15 p.m. fl-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Tarxien. Lil Peter ħafna jafuh bħala dak li spiss kien jitkellem dwar il-pjanti. Il-membri tal-Għaqda Poeti Maltin jafuh bħala poeta ta' versi miktubin bil-prosodija tradizzjonali, maħdumin b'sengħa u b'imħabba kbira lejn il-kelma Maltija. Il-ġabra ta' poeżiji Bukkett Vjoli ħarġet fl-1981. Kemm-il darba insista pubblikament li aħna l-Maltin għandna nagħtu iktar importanza lill-mod kif inħaddmu l-kelma Maltija u spiss ħadha kontra min fuq il-mezzi tax-xandir ma jagħmilx riklam tajjeb lil ilsienna. Spiss kien jattendi l-Lejliet ta' Poeżija mtellgħin mill-Għaqda Poeti Maltin (li tagħha kien Membru Onorarju) flimkien ma' martu Mary Grace u jaqra versi marbutin l-aktar mat-twemmin. Jiena qrajt ukoll in-novelli tiegħu fil-volum ippubblikat fl-1970 bl-isem ta' Żewġ Ilħna.  Qrajt ukoll il-ġabra ġdida ta' novelli tiegħu li s'issa għadha ma ratx id-dawl u li nispera ħafna li xi darba jew oħra jkun hemm min ixammar il-kmiem u jippubblikaha.  Peter kien attiv fl-inizzjattiva kulturali ta' Ħaż-Żabbar, "Kikkra Kulturali". Agħtih Mulej il-mistrieħ ta' dejjem.
Għal intervista ma' Peter A. Caruana ara l-link:      http://patrickjsammut.blogspot.com/2010/08/intervista-mal-kittieb-u-poeta-peter.html                                                           

Carlo Fruttero - Tislima lill-kittieb Taljan tar-rakkont ”detective” u aktar minn hekk

Nhar il-Ħadd, 5 ta’ Jannar  tal-2012, fl-età ta’ 85 sena, miet il-kittieb Carlo Fruttero, f’Castiglion della Pescaia, fin-naħa t’isfel tat-Toscana. Kien ibati minn problemi tal-qalb. Huwa twieled f’Turin fid-19 ta’ Settembru tal-1926. Fl-1947 tela’ jaħdem fi Franza fejn ħadem bħala traduttur għall-pubblikatur Giulio Einaudi. Kien Fruttero li kkoreġa l-ewwel edizzjoni tad-Djarju ta’ Anna Frank għad-dar tal-pubblikazzjoni Einaudi. Xi snin wara beda jaħdem mal-kittieb Franco Lucentini. Dawn it-tnejn saru jafu lil xulxin fl-1952 f’Pariġi u minn dik is-sena ’l quddiem ipproduċew għadd kbir ta’ xogħlijiet letterarji (l-aktar rumanzi tal-ġeneru detective), kitbiet ta’ natura ġurnalistika u anki traduzzjonijiet. Lucentini neħħa ħajtu b’idejh fl-2002 ta’ 82 sena, wara żmien twil marid b’tumur fil-pulmun. Fruttero kien iddeskriva ġest estrem bħal dan bħala wieħed ta’ personalità indipendenti ħafna, imma anki frott tas-solitudni. Ħames snin wara, fl-2007, kienet mietet martu. Kontra s-suwiċidju Fruttero kien  ikkumenta li mhux xieraq ladarba huwa mdawwar minn persuni li jieħdu ħsiebu u jixtiqulu l-ġid (u hawn kien qed jirreferi għaż-żewġt ibniet tiegħu Carlotta u Federica, u anki għat-tliet neputijiet). 

Fost ir-rumanzi l-iktar magħrufa nsibu La donna della domenica (1972), li kien l-ewwel rumanz tal-ġeneru ”detective” fl-Italja li ma ħariġx f’għamla ta’ faxxikli imma f’forma ta’ volum illegat. Dak tiegħu kien ”giallo” differenti minn dak li kien jikteb Leonardo Sciascia, anki għax dan tal-aħħar kien jinkludi kontenut ideoloġiku qawwi. Titlu ieħor huwa La prevalenza del cretino, li kiteb ma’ Fruttero. Aktar tard La donna della domenica kien inħadem film minn Luca Comencini, b’atturi famużi bħal Marcello Mastroianni u Jacqueline Bisset.  Il-film, bħar-rumanz, offra stampa ċara tal-Italja tal-aħħar parti tas-snin ’60, qabel l-avvenimenti li qalbu ta’ taħt fuq il-peniżola Taljana, snin magħrufa bħala “gli anni di piombo”. Kien ukoll rumanz  li antiċipa l-klima tas-snin Tmenin, mela f’ċertu sens profetiku.

Kien hemm minn ikkumenta li Carlo Fruttero kien intellettwali kbir u li ddeskriva l-elementi pożittivi u negattivi tat-Taljani b’mod ironiku. Oħrajn iddeskrivewh bħala dak li għaqqad flimkien ir-raffinatezza intellettwali mal-kapaċità li jiltaqa’ mal-pubbliku, u anki bħala l-fantaxjentista li għolla l-letteratura pop. Oħrajn dwaru qalu li kien artiġġjan u artist tal-pinna, osservatur tar-realtà u arkitett kbir ta’ stejjer. Huwa għolla għal-livell xieraq il-ġeneru tal-“giallo” Taljan, u dan fi żmien meta ġeneru letterarju bħal dan kien għadu ma ngħatax spinta mill-kritika ta’ studjuż u kittieb kbir bħal Umberto Eco, anki għax kien meqjus bħala ġeneru vulgari, prodott ta’ min hu indifferenti rigward l-ambjent politiku kontemporanju, sempliċi passatemp, jew mezz sempliċi kif tagħmel il-flus.

Fruttero kien fetaħ il-bibien għal ġeneru letterarju ieħor fl-Italja, dak tal-fantaxjenza. Kien ukoll direttur, flimkien ma’ Lucentini, tal-kullana “Urania” fi ħdan il-Mondadori li damet mill-1961 sal-1986. L-attenzjoni għall-fantaxjenza, imma anki t-traduzzjoni ta’ kittieba bħal Becket, Salinger u Fejtö, juru r-rabta bejn il-professjonalità, il-passjoni u l-modestja ta’ Fruttero bħala bniedem u anki bħala kittieb.  Wara l-mewt ta’ sieħbu Lucentini, Fruttero reġa’ lura għall-kitba imma b’ċerta diffikultà, u dan jixhdu l-volum awtobijografiku, Mutandine di chiffon (2010). Ftit snin qabel, fl-2006, ħareġ ir-rumanz Donne informate sui fatti, li jibqa’ marbut ma’ fatti partikulari li seħħew waqt il-Premju Campiello – premju letterarju tan-narrattiva Taljana – tal-istess sena. Kien ġie mwarrab mill-ġurija (ġie l-aħħar fost il-ħames finalisti) għax ironkament meqjus bħala xogħol wisq kolt għall-pubbliku. Minkejja dan, fis-sena 2010 ingħata l-Premju Campiello għall-karriera.

Xogħlijiet oħra tiegħu kienu Visibilità zero. Le disavventure dell’on. Slucca (1999), Ti trovo un po’ pallida (2007), u La creazione. Sotto l’alto patrocinio dell’Onnipotente (2008). Mid-dar tiegħu f’Roccamare (Castiglion della Pescaia) kien isegwi l-aħbarijiet, l-aktar dawk kurjużi. Kien jaqra l-klassiċi (fosthom il-letteratura Franċiża fl-oriġinal), imma anki Manzoni (dwar il-kapolavur tiegħu kiteb hekk: “Wara I promessi sposi x’iktar jista’ jinkiteb dwar ruħ il-bniedem?”) u Leopardi, u kien isegwi serje televiżivi polizjeski bħal Ris u Il commissario Florent.

Ta’ min jgħid li f’dawn l-aħħar 40 sena il-ġeneru letterarju tal-“giallo” Taljan ingħata bosta rikonoxximenti u għadda l-eżami diffiċli tassew tal-kritiċi letterarji. Ra jitwieldu bosta awturi ġodda bħal Carlo Lucarelli, Marcello Fois, Eraldo Baldini, Massimo Carlotto, Danila Comastri Montanari,  u Sandrone Dazieri. Ġeneru bħal dan assista wkoll għas-suċċess tal-kittieb Sqalli, Andrea Camilleri, li bosta mir-rumanzi tiegħu laħqu l-quċċata tal-klassifiki tal-kotba l-aktar mibjugħa. Forsi element ewlieni għaliex ġeneru bħal dan kellu u għad għandu s-suċċessi tiegħu huwa l-fatt li kixef l-irkejjen l-aktar mdallma u moħbijin ta’ provinċja misterjuża u ta’ bliet kbar li għaddew u għadhom għaddejjin minn bidliet soċjali varji; f’ċertu sens huwa wkoll mera tar-realtà u tal-kuntradizzjonijiet tagħha.

(Tagħrif miġbur minn Patrick Sammut)

ANDREA ZANZOTTO – poeta kontemporanju Taljan

Bħall-poeta nazzjonali Malti, Dun Karm Psaila, anki l-poeta Taljan Andrea Zanzotto twieled u miet fix-xahar ta’ Ottubru. Zanzotto twieled fl-10 ta’ Ottubru tal-1921, u dan fi Pieve di Soligo fil-provinċja ta’ Treviso, fir-reġjun tal- Veneto, mela fin-naħa ta’ fuq tal-Italja tal-Lvant. Fis-sena 1922 il-familja Zanzotto marret tgħix f’dar fil-kwartieri ta’ Cal Santa, dik id-dar li l-poeta spiss iddeskriva fix-xogħlijiet tiegħu, fosthom f’Autoritratto tal-1977.

Matul is-snin 20 missieru, li kien pittur, disinjatur, u politikament sostenitur ta’ Giacomo Matteotti, ġie akkużat li hu anti-faxxista, u dan meta s-setgħa ta’ Mussolini kienet qed tikber bil-mod il-mod. Kien għalhekk diffiċli għalih isib xogħol u b’hekk fl-1925 kellu jaħrab fi Franza fejn ħadem għal xi ħbieb tiegħu.

Andrea Zanzotto kien diġà jaf jikteb ta’ 6 snin meta daħal fl-iskola Primarja. Huwa jsostni li sa minn età bikrija kien jieħu gost jisma’ l-kelma mużikata jew kantata.

Fl-1929 il-mewt ta’ oħtu Marina (ta’ 6 snin) baqgħet tinfluwenzah matul ħajtu kollha. Missieru kellu jbati l-eżilju mill-ġdid minħabba kwistjonijiet politiċi u familtu kellha tgħaddi minn problemi finanzjarji minħabba d-dejn. Kien f’dan il-perijodu meta Andrea qorob lejn in-nanna materna u zitu Maria, li, kif kiteb f’Uno sguardo dalla periferia, involvietu f’biċċiet żgħar tat-teatru. Kien jieħu wkoll lezzjonijiet fil-mużika.

Aktar kemm Andrea avvanza aktar issaħħet id-deċiżjoni li jikseb Diploma fit-Tagħlim, u dan biex jgħin fil-qagħda finanzjarja mwiegħra ta’ familtu. Biex jagħmel dan kellu jivvjaġġa regolarment bejn id-dar u Treviso. Kien f’dan iż-żmien (snin 30) meta twieled fih interess b’saħħtu fil-letteratura. L-ewwel kitbiet li ppubblika kienu influwenzati sew mill-versi ta’ Giovanni Pascoli. Fl-1937 mietet oħtu l-oħra, Angela, ta’ 14-il sena. Din it-traġedja, flimkien mal-ivjaġġar lejn Treviso u l-istudji tiegħu dejjem jiżdiedu bdew jgħajjuh sewwa. Beda jistudja l-Grieg u l-klassiċi, imma fl-istess ħin beda jintlaqat spiss minn bosta allerġiji u anki mill-ażma, tant li dawn bdew inisslu fih sens ta’ esklużjoni mill-attivitajiet soċjali.

Fis-sena 1939 daħal fl-Università ta’ Padova biex jistudja l-Letteratura. Hawn beda jaqra x-xogħlijiet ta’ kittieba kbar bħal Baudelaire, Rimbaud, Hölderlin, imma anki Goethe u Heine. Beda jistudja l-Ġermaniż biex jaqra lil dawn tal-aħħar fl-oriġinal. Minkejja li qabel ta lezzjonijiet privati, għallem għall-ewwel darba fi skola fis-sena 1940 bħala għalliem sostitut. L-aħbar tal-bidu tal-Gwerra rat lill-familja Zanzotto furzata tbigħ nofs id-dar ta’ Col Santa.

Minkejja li kienu s-snin tad-dittatura faxxista Zanzotto skopra li bosta studenti kienu jaġixxu indipendentement. Fis-sena 1942 għamel preżentazzjoni dwar il-poeta Taljan Eugenio Montale, fejn interpreta l-pessimiżmu tiegħu f’dawl politiku u etiku. Fl-istess sena rċieva d-Diploma fil-Letteratura Taljana b’teżi dwar Grazia Deledda. Andrea rnexxielu jevita l-lieva minħabba bosta dgħjufijiet ta’ natura fiżika u b’hekk evita l-kampanji militari fir-Russja u fil-Greċja li ħallew eluf ta’ suldati Taljani mejtin. Aktar tard irrifjuta li jingħaqad mal-forzi tal-volontiera tal-Partit Faxxista. Minflok ingħaqad mal-forzi tar-Resistenza fi ħdan il-partit “Giustizia e Libertà” billi ħadem fil-qasam tal-istampar u tal-propaganda.

Fi tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija, wara perijodu fi Franza u fl-Isvizzera, reġa’ lura fl-Italja fejn iddedika ruħu għat-tagħlim. Is-sena 1951 ġabet bidla f’ħajtu proprju għax Zanzotto ddedika ħajtu lill-poeżija, lill-kritika letterarja u anki lill-kitba ta’ xeneġġaturi u djalogi f’kollaborazzjoni mar-reġista tal-films Fellini (per eżempju, il-film Casaova).

L-ewwel ġabra poetika kienet Dietro il paesaggio (1950). Fis-sena 1957 ħareġ il-ġabra Vocativo. Fil-poeżiji tiegħu qatt ma waqaf jirrifletti dwar in-natura, il-vjolenzi differenti matul l-Istorja, is-soċjetà u l-politika. Il-lingwaġġ tiegħu kien jitlaq mir-realtà u mill-mistoqsijiet il-kbar tad-dinja tal-Punent, imma xi drabi kien diffiċli. Kien lingwaġġ li jintrabat mad-dinja tal-pubbliċità u tal-psikanaliżi, u jirrifletti d-diżordni li fih kienet tinsab id-dinja moderna li tbiegħdet mill-għeruq u investiet fil-konkrit. Kien hemm drabi meta l-lingwa li kien iħaddem kienet qrib id-dinja tal-ħolm, u li timita mekkaniżmi tal-inkonzju. Fl-aħħar però dan il-lingwaġġ kien jinbidel f’messaġġ ta’ tama, b’tifħir kemm tal-libertà u tar-realtà. Ma ninsewx li d-dinja ta’ madwaru kienet għaddejja minn tibdiliet kbar: l-Italja kienet għaddejja minn realtà industrijali u konsumistika ġdida, realtà li lil Zanzotto poeta u intellettwali xejn ma niżlitlu. Is-snin 60 għalhekk kienu maħkuma mit-tema tal-“aljenazzjoni”.  Is-sena 1962 rat il-pubblikazzjoni ta’ IX Ecloghe.

Is-sena 1968 rat il-pubblikazzjoni ta’ ġabra poetika oħra minn tiegħu: La Beltà. Ġiet ippreżentata Ruma minn Pier Paolo Pasolini, u kkunsidrata mill-kritiċi bħala wieħed mill-aqwa riżultati tal-poeżija Taljana tat-tieni nofs tas-seklu 20. Fiha l-oġġetti esterni, il-pajsaġġ u n-natura jibqgħu preżenti imma ċċattjati ladarba r-realtà ta’ barra issa ġiet meqruda mis-soċjetà konsumistika. Kollox jinsab fi kriżi u f’dan id-dagħbien l-uniku punt fiss huwa l-lingwaġġ li jitlef mis-solidità tiegħu, isir ponn fonemi u tlaqliq. Huwa l-linġwaġġ tat-tfal. Pasque ħareġ fl-1973. Niltaqgħu fil-kitba ta’ Zanzotto ma’ personaġġi li ma jintesewx, anki għax jintrabtu ma’ dinja “antika”, ma’ għerf u tagħlim li la għandhom bidu u lanqas  tmiem.

Bejn l-1978 u l-1986 ippubblika versi bid-djalett tal-Veneto: Galateo in Bosco (1978); Fosfeni (1983); u Idioma (1986). Ippubblika anki saġġi letterarji - dwar poeti Taljani bħal Petrarca, Zanella, Leopardi, Foscolo, imma anki poeti barranin – bħal Fantasie di avvicinamento (1991) u Aure e disincanti nel Novecento letterario (1994). Zanzotto kien iħobb jaqra ħafna: diġà fis-snin 60 punt ta’ riferiment għalih kienu x-“xjenzi umani” (Lacan u Foucault), imma anki l-matematika, il-fiżika, iċ-ċibernetika u l-bqija. Dawn kienu jgħinuh biex iwessa’ l-għalqa tal-għarfien tiegħu imma anki l-prospettiva, u bosta traċċi tagħhom jidhru fil-poeżiji li kiteb.

Is-sena 1996 rat il-pubblikazzjoni ta’ Meteo li xi wħud qiesu bħala tislima lis-seklu 20, filwaqt li Sovrimpressioni li ħareġ fl-2001 tqies bħala tkomplija jew trasferiment tal-elementi poetiċi tat-tieni nofs tas-seklu 20 għat-tielet millennju. Bejn dawn it-tnejn, fl-1999, kienet ħarġet il-ġabra Tutte le poesie e una scelta di prose. Għaxar snin wara, fl-2009, ħarġet il-ġabra poetika Conglomerati: il-motivi ewlenin kienu dawk marbutin ma’ ċiviltà li tiftaħar b’bosta żviluppi xjentifiċi, imma mhix kapaċi tħares ġewwa fiha u twaqqaf il-ġirja sfrenata lejn il-qirda tagħha nnifisha.  Zanzotto hawn jerġa’ jimraħ fl-ispazji tant għal qalbu imma din id-darba umiljati u sfigurati mill-“progress”.

Apparti l-kitba tal-poeżija Andrea Zanzotto kien ukoll kittieb impenjat. Din it-tip ta’ kitba bdiet fir-reġjun fejn twieled, il-Veneto,  l-art li tant ħabb u għanna, u li ddefenda kontra l-ispekulazzjoni u l-qirda tal-pajsaġġ, u anki kontra l-partit tal-Lega Nord li huwa ddeskriva bħala “pesta” waqt intervista fil-programm “L’Infedele”, meta kellu 88 sena. Kien tassew poeta-gwerrier. Andrea Zanzotto kien kandidat għall-Premju Nobel fl-2008. Huwa miet reċentement  fit-18 ta’ Ottubru tal-2011 (mela 150 sena wara d-data tat-twelid ta’ Dun Karm Psaila). Kellu 90 sena u tmint ijiem.

Biblijografija:

http://en.wikipedia.org/wiki/Andrea_Zanzotto

http://www.repubblica.it/persone/2011/10/18/news/addio_a_andrea_zanzotto_ultimo_poeta_guerriero-23436671/

RAMAT, Silvio, “Andrea Zanzotto – L’impeno del poeta”, f’POESIA, Dicembre 2011, N. 266, pp. 18-26.

Żewġ poeżiji ta’ Andrea Zanzotto:

Dietro il paesaggio

Nei luoghi chiusi dei monti

mi hanno raggiunto

mi hanno chiamato

toccandomi ai piedi.

Sulle orme incerte delle fontane

ho seguito da vicino

e senza distrarmi

le tenebre tenere del polo

ho veduto da vicino

le spoglie luminose

gli ornamenti perfettissimi

dei paesi dell’Austria.

Hanno fatto l’aria tutta fresca

di ciliegi e di meli nudi

hanno lasciato soltanto

che un piccolo albero crescesse

sulla soglia della sua tristezza

hanno lasciato fuggire in un riverbero

un tiepido coniglio di pelo.

Per le estreme vie della terra caduta

assistito da giorni tardi e scarsi

discendo nel sole di brividi

che spira da tramontana.

Colloquio

...Improbabile esistere di ora

in ora allinea me e le siepi

all’ultimo tremore

della diletta luna,

vocali foglie emana

l’intimo lume dela valle E tu

in un marzo perpetuo le campane

dei Vesperi, la meraviglia

delle gemme e dei selvosi eccelli

e del languore, nel ripido muro

nella strofa scalfita ansimando m’accenni;

nel muro aperto da piogge e da vermi

il fortunato marzo

mi spieghi tu con umili

lontanissimi erori,  a me nel vivo

d’ottobre altrimenti annientato

ad altri affanni attento

Sola sarai, calce sfinita e segno,

sola sarai fin che duri il letargo

o s’ecciti la vita.

......

E marzo quasi verde quasi

meriggio acceso di domenica

marzo senza misteri

inebeti nel muro.

Tagħrif u poeżiji miġburin minn Patrick Sammut

International festival "Sarajevo winter" and DIOGEN pro culture magazine

21.3.2012. POETRY MARATHON 2012. - DIOGENES IS SEEKING FOR A HUMAN BEING

Selector: Sabahudin Hadžialić

Director of International Festival "Sarajevo winter": Ibrahim Spahić

"2012...The poets in front of the Gate of the Gods as servants of love“
28 poets and poetess 19 countries

For more information see link:

http://diogen.weebly.com/2132012---world-poetry-day.html

Intervistat Oliver Friggieri

     

      1.      Ħafna qraw dwarek f’intervisti bħala kittieb ta’ rumanzi, novelli u l-bqija. Hawn xtaqt nistaqsik tgħid ftit dwarek innifsek kemm bħala bħala missier u anki bħala nannu.

L-esperjenza tiegħi ta’ missier hi marbuta ma’ binti Sara, tifla li llum hi għalliema u omm ta’ żewġt itfal li bis-saħħa tagħhom bdejt nitgħallem x’jiġifieri tkun nannu. Fir-rumanzi It-Tfal Jiġu bil-Vapuri u La Jibbnazza Niġi Lura pppruvajt nibni l-figura ta’ nannu u ta’ nanna, imma sa dak iż-żmien kont għadni ma sirtx nannu. Hi esperjenza sabiħa ħafna, mimlija tagħlim, paġna miftuħa fil-ktieb tal-misteru tal-ħajja, mixja fiż-żmien.

      2.       Kif irrikonċiljajt dawn iż-żewġ rwoli ma’ dawk ta’ Professur tal-Letteratura u kittieb matul is-snin? Kif seta’ r-rwol tiegħek bħala missier u nannu għen fil-qasam tal-kitba u anki tat-tagħlim?

Dejjem kelli liberta’ sħiħa, il-ħin kollu li kelli bżonn kuljum għall-istudju u għall-kitba, u anki għar-riflessjoni, jiġifieri l-ħinijiet twal li ngħaddi kuljum naħseb, u mhux biss nikteb. Il-ħajja professjonali u l-ħajja letterarja qatt ma fixkluni fir-rwol familjari tiegħi. Anki kieku rrid, ma nistax naħli l-ħin għaliex ix-xogħol jibda tiela’, u l-kitba tkun trid tinkiteb... Fil-qasam tal-kitba, tar-rumanzi u tan-novelli, il-ħajja ta’ missier u ta’ nannu kienet għalija għajn ta’ ispirazzjoni kbira. M’iniex se nitkellem fuq ix-xogħol tiegħi, imma naħseb li kull qarrej jista’ jintebaħ li l-bijografija tħalli influwenzi qawwija.

      3.       Inti wieħed minn dawk il-ftit kittieba stabbiliti li jiktbu wkoll fuq il-ġurnali dwar kwestjonijiet differenti. Insemmi fil-każ tiegħek kitbiet fil-ġurnali dwar Malta u l-Ewropa , u anki dwar id-divorzju. Temmen li dak li għandu jgħid il-kittieb jasal aktar permezz tar-rumanz jew tal-ġurnal? Għaliex dan?

Ili nikteb regolarment fil-gazzetti sa mis-snin sittin. Għamilt snin twal nikteb kolonna regolari ta’ kull ġimgħa f’gazzetta jew f’oħra. Hemm imbagħad is-sensiliet ta’ programmi li għamilt fuq ir-radju,ecc. Dejjem ħassejt li kelli nagħti s-sehem tiegħi fit-tiswir tal-ħsieb Malti. Ir-rumanzi tiegħi huma mezz ta’ xandir ta’ ċerti ideat, u għalhekk huma estensjoni tal-kitba ġurnalistika. Ma nafx liema ġeneru hu l-aktar effettiv. Naf żgur li hawn Malta hawn ħafna u ħafna nies li japprezzaw, kemm ktieb u kemm artiklu. Inħossni grat immens.

      4.      Min huwa l-intellettwali per eċċellenza għalik? Kif tiddeskrivih?

Għalkemm mal-wasla tal-Perestrojka, tal-Glasnost, il-kunċett romantiku tal-intellettwali tbiddel jew inħela, xorta waħda jibqa’ jeżisti l-fatt li hemm persuni li s-sehem tagħhom lis-soċjeta’ jistgħu jagħtuh l-aħjar billi jaħsbu. Hekk hu l-qasam akkademiku, fejn għandha taħkem biss il-kompetenza, u mhux l-opinjoni faċli, improvviżata. L-intellettwali llum, wara l-waqgħa tal-Ħajt ta’ Berlin, hu l-espert, il-bniedem imħarreġ fil-ħsieb, u li jgħix il-ħin kollu jitħarreġ fil-ħsieb. L-akbar ħsara li tista’ ssir fi żmienna hi sewwasew mill-opinjoni, għaliex din twassalna biex naħsbu li nafu kollox fuq kollox. Intellettwali per eċċellenza hu kull min jispeċjalizza f’suġġett fil-livell akkademiku u jkun kapaċi japplikah għas-sitwazzjonijiet ta’ żmienu. Hu xi ħadd li jaf li jaf ftit. L-akbar tagħlimiet tiksibhom aktar ma tikber. Hu diskors twil.

      5.      Xi tgħid dwar ir-rwol tar-rivisti reliġjużi lokali llum f’rabta mal-qasam reliġjuż imma fuq kollox mal-qasam kulturali?

 Ir-Reliġjon hi l-għajn ta’ kull ġid. Pajjiż li jitlef ir-reliġjon tiegħu hu pajjiż li jkun qiegħed jipperikola s-saħħa tiegħu stess. Ir-rivisti reliġjużi fostna huma xhieda ta’ kemm il-Maltin iħobbu jaqraw, u l-aktar fuq il-fidi tagħhom. Malta hi pajjiż li jħobb ħafna l-qari – ara l-kwantità ta’ materjal stampat li joħroġ biż-żewġ ilsna – u fuq kollox iħobb jaqra fuq il-fidi tiegħu.

    6.      Xi tgħid dwar il-pluraliżmu fix-xandir lokali? Dan sewa ta’ ġid jew ta’ deni rigward il-livell kulturali/edukattiv imma anki morali tal-poplu Malti in ġenerali?

Bi pluraliżmu nifhmu diversitajiet li jgħixu flimkien. Il-pluraliżmu jkun ta’ ġid meta jkun ikkontrollat, meħlus mil-liġi tal-ġungla, l-uniku pajjiż fejn kulħadd jagħmel li jrid – pajjiż ta’ inġustizzja. Ix-xandir jista’ jagħmel il-ġid daqskemm il-ħsara. Fl-Ewropa l-pluraliżmu tax-xandir kiber wara l-waqgħa tal-ideoloġiji, u b’hekk twieldet ideoloġija ġdida: l-opinjoniżmu. X’taf tgħid fuq kollox. Hi fażi perikoluża, u hi inġustizzja kontra t-tfal u ż-żgħażagħ u l-vulnerabbli.

     7.      Inti u l-esperjenzi tiegħek lil hinn minn xtutna f’rabta mar-rwol tiegħek fil-qasam tal-letteratura. Hemm xi episodji li ħallew marka fuqek u li ma tinsa qatt? Tista’ ssemmi fil-qosor tnejn jew tlieta?

Għamilt madwar tletin sena nieħu sehem regolari f’kungressi fi bliet barranin. L-episodji huma ħafna, imma l-aktar li niftakar hu li darba fi żmien il-komuniżmu fi Praga, kittieb ħabib tiegħi qalli li ma kienx jemmen f’Alla għaliex il-partit ma kienx iħallih. Kont staqsejtu, allura, jekk kienx se jiddeċiedi li jemmen kieku l-partit kien iħallih jemmen. ‘Yes, yes, surely, I will believe.” 

    8.      Inti għandek wara spallejk snin twal ta’ tagħlim u kuntatt maż-żgħażagħ. X’tibdiliet innutajt għall-aħjar jew għall-agħar rigward ir-relazzjoni żgħażagħ/għalliema/tagħlim matul dawn is-snin? Kemm taħseb li s-sistema edukattiva attwali qed tgħin liż-żgħażagħ ikunu kritiċi fis-sens pożittiv?

Fl-esperjenza tiegħi fit-tagħlim, fil-livell sekondarju daqskemm terzjarju, ippruvajt ngħallem skont is-sillabu u ħafna drabi ‘l barra mis-sillabu. Naħseb li l-edukazzjoni għandha (1) turi kemm ninsabu fi pjaneta li ma nafuhiex; (2) turi l-bżonn tal-akbar għerf, li hu l-umiltà u s-sens tal-limitu; (3) tippreżenta l-lezzjonijiet il-kbar tal-ħajja li huma mixtieqa quddiem Alla u quddiem il-ħolqien: imħabba, ġentilezza, sabar.

9.      X’jagħmel Oliver Friggieri meta ma jkunx medhi bil-kitba jew bi ħwejjeġ marbutin ma’ xogħol? Liema huma dawk il-ħwejjeġ  jew waqtiet li fihom issib il-veru mistrieħ?

Għaddejt ħajti nistudja u nikteb biss. Ma nafx, illum, x’naf nagħmel aktar minn hekk. Inħossni kuntent u sodisfatt ħafna. Ma nafx ngħidlek meta nsib il-veru mistrieħ. Naf żgur li l-kitba mhux biss hi sfida diffiċli, imma hi wkoll sodisfazzjon kbir. Wara ħajja ta’ aktar minn ħamsa u erbgħin sena mgħoddijin fit-tagħlim u fil-kitba, ma nixtieq xejn aħjar minn dan. Dejjem bqajt ngħix l-istess ħajja ma’ niesi fil-Furjana, u għalhekk qatt ma rajt li hemm xi differenza bejn il-verità tat-triq u l-verità tal-ktieb li ridt nikteb. L-ispirazzjoni hi dejjem it-triq, in-nies u l-annimali li qegħdin ibatu. In-narrattiva tiegħi hi dejjem imnebbħa minn nies komuni, qabelxejn minn ommi wild il-Kottonera. It-tbatija hi waħda, l-istess. Ma hemmx verità oħra, lanqas fl-epoka diġitali. In-natura ma timpressjona ruħha b’xejn, u x-xjenza hi dejjem għarkobbtejha quddiemha.

     10.  Personalment nara li l-modestja hija fattur ewlieni fil-karattru tiegħek. Minkejja dan kif tixtieq li n-nies tibqa’ tiftakrek?

Nixtieq li min jibqa’ jiftakarni, anki skont il-kotba tiegħi, ikun jista’ jgħid li jien qatt ma weġġajt lil ħadd, la annimal u lanqas bniedem, għaliex it-tbatija hi waħda u l-istess. Hekk nixtieq li jiftakruni: xi ħadd li kiteb il-kotba biex inaqqas l-uġigħ, ir-regola suprema ta’ din il-pjaneta misterjuża.  Nibki quddiem il-weġgħa ta’ dudu bħalma nibki bil-weġgħa ta’ bniedem bħali. L-uġigħ iweġġa’ lil kulħadd l-istess, u Alla jibki f’kull każ l-istess. Hu Missier wieħed.

(Patrick Sammut)