PREMIO DI POESIA "CITTA' DI SANT'ELIA FIUMERAPIDO"

Foto a sinistra: Il tavolo della giuria, con al centro Amerigo Iannacone.

Foto a destra: Il vincitore, Antonio Spagnuolo

Si è svolta sabato 21 novembre scorso la cerimonia conclusiva del Premio Nazionale di Poesia “Città di Sant’Elia Fiumerapido”, giunto quest’anno alla sua XII edizione, e assegnato al noto poeta napoletano Antonio Spagnuolo. Al secondo posto si è classifica Pasquale Balestriere, di Barano d’Ischia (Napoli), al terzo Ivano Mugnaini, di Massarosa (Lucca).
Un pubblico folto e attento, pubblico costituito per buona parte di poeti e scrittori, e una calda e amichevole atmosfera hanno fatto da contorno alla manifestazione.
«Da quindici/vent’anni a questa parte – ha detto tra l’altro il presidente delel Giruria Amerigo Iannacone – stiamo assistendo a un progressivo degrado morale e sociale. I rapporti umani diventano piú difficili: maleducazione, egoismo, edonismo ad ogni costo, abbandono delle buone maniere e del buon gusto, nichilismo, sguaiataggine, spesso con l’esempio e, a volte con l’implicito avallo, di chi dovrebbe dare ben altri esempi. Guido Crainz, nel libro “Autobiografia di una repubblica. Le radici dell’Italia attuale”, parla, riprendendo un’espressione di Pasolini, di “Mutazione antropologica”, il che lascerebbe poco spazio all’ottimismo. La soluzione c’è: la soluzione sta nella cultura e nell’arte. Con la cultura l’uomo si eleva e mette a tacere gli istinti piú perversi. Il valore della cultura e il valore dell’arte e della poesia vanno perciò tenuti nella massima considerazione. La poesia parla al cuore e ingentilisce gli animi. Dostoevski sosteneva che “La bellezza salverà il mondo”. Può sembrare soltanto uno slogan, una frase ad effetto, o, magari, una suggestione poetica. Ma non è cosí. L’espressione ha una sua logica e una sua giustificazione razionale. La bellezza, e quindi l’arte in tutte le sue manifestazioni, ingentilisce gli animi e predispone alla benevolenza verso gli altri. Ed ecco che la bellezza salverà il mondo. Se il mondo si salverà».
Oltre ai vincitori, hanno letto le loro poesie – applauditi – i poeti finalisti e segnalati presenti: Umberto La Marra - Candia Canavese (Torino), Maria Afa Tiranti - Roma, Claudio Carbone - Formia (Latina), Vito Giuliano - Formia.
Può ritenersi soddisfatta la Giuria, composta da Amerigo Iannacone (Presidente), Carmine Brancaccio, Paolo De Paolis, Ida Di Ianni e Graziuccio Di Traglia; possono ritenersi soddisfatti gli amministratori comunali e in particolare il Sindaco Fabio Violi, e l’Assessore alla Cultura Antonio Trelle, che è stato un po’ il factotum per tutto quanto riguarda l’organizzazione.

Ic-censura u l-paladini tal-liberta' tal-espressjoni

Bhalissa ghaddejja l-polemika tahraq dwar ic-censura. Ic-censura hija kerha f'certi kazi, f'kazi ohra hija perikoluza, f'kazi ohra hija bzonn. Jiddependi. Pero'... hemm min jaf jisfrutta okkazjoni bhal din mija fil-mija biex imexxi prodott, ibiegh, jigbed l-attenzjoni fuqu, anki jekk il-prodott li jkun qed joffri mhux bilfors ikun tajjeb, decenti (u hawn qed nirreferi ghal valuri estetici aktar milli morali), anzi medjokri. U dan anki bl-ghajnuna tal-gazzetti, tal-medja, tal-internet, ta’ “kritici minn ta’ gewwa”. Hokkli dahri u nhokk tieghek.

L-idea llum hija din. Barra minn Malta l-hamallati, il-pastazati, il-lingwagg baxx u offensiv, il-pornografija, id-dagha u l-bqija ilhom moda snin shah, fic-cinema u fit-televizjoni l-aktar, imma anki fil-qasam tal-letteratura. Barra minn Malta din hija wkoll il-letteratura li qed tigi ppremjata (imma mhux biss din, tinsewx!) Mela d-difensuri tal-liberta' tal-espressjoni jghidulek ghaliex ahna l-Maltin ma nistghux naghmlu bhall-barrani? Huwa fatt li l-ikrah, il-baxx, il-medjokri jigbed l-akbar attenzjoni, mela ghaliex ma nikkuppjawhx? Inkunu mal-kurrent, insiru parti mill-villagg globali anki f'dan il-qasam. U addijo originalita'. Wara kollox il-massa dan li tfittex, hemm qieghed is-suq u l-bejgh.

Imma min ghandu ghajnejh hallih jara, u min ghandu mohh hallih jifhem... U minn dawn hemm bosta, anki jekk - kontra l-ftit (imma li jafu jaghmlu hoss) li bhalissa jimmonopolizzaw is-suq tal-ktieb - jippreferu jibqghu fis-silenzju.

Huma bosta d-difensuri u l-paladini tal-liberta' tal-espressjoni. Ma ninsewx pero' li hemm arti, hemm letteratura, u fuq in-naha l-ohra hemm il-medjokrita', u anki d-difensuri tal-medjokrita'. Il-medjokrita' tibqa' medjokri, anki jekk tigi ppremjata bl-oghla premji li jistghu jezistu fil-pajjiz. Ghandha tinghata hafna iktar attenzjoni meta l-awtoritajiet ikkoncernati jigu biex jaghzlu l-membri tal-gurija li jiddeciedu liema pubblikazzjonijiet se jwarrbu u liema se jippremjaw.

Il-ktieb u s-suq. Min isuq lil min? Liema hija l-letteratura vera? Min se jaghti spazju lil dawk il-kittieba li m'ghandhomx ix-xorti li jigu mbuttati minn min ghandu l-kapital x'jinvesti, minn min ghandu l-mikrofonu f’idu, ir-rih fil-qala?

Hawn jidhol il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb. Naf li hemm elementi li jhobbu s-sewwa, jahdmu bil-qalb u li huma IMPARZJALI. Imma l-imparzjalità hija d-don tal-ftit fuq din il-gzira skoll.

Ic-censura u d-difensuri tal-liberta' tal-espressjoni. Wara dan kollu hemm dawk li jigri x'jigri jaghmlu dejjem profitt. Staqsu z-zghazagh tal-lum x' "letteratura" lokali qed jixtru. Investiment iehor ghall-gejjieni taghhom...

Holm Qabel l-Irqad - Jiktbu Alfred Massa u Alfred Palma

(Joseph Sant u Patrick Sammut: ĦOLM QABEL L-IRQAD. Stejjer. Pubblikazzjoni: Five Star Ltd, 2009. pp.35)

Min ma jħobbhomx l-istejjer! Mhux biss, imma aktar mal-istorja tkun sempliċi biex tifhimha, aktar tinżel għasel lil dak li jkun. Id-dinja tagħna saret tant mimlija kumplikazzjonijiet u problemi, li l-bniedem sar jippreferi jaqra storja ħafifa biex taqtgħu ftit mir-realtajiet ta’ madwaru u ddaħħlu fid-dinja tal-immaġinazzjoni li tirrilassah imqar għal ftit minuti biss. Proprju għalhekk, il-ħrafa baqgħet attwali u popolari sa llum.

ĦOLM QABEL L-IRQAD huwa ktejjeb ta’ dan it-tip. It-12-il rakkont li jħaddan, miktubin minn Joseph Sant u Patrick Sammut, żgur li jogħġbu kemm lill-kbar kif ukoll liż-żgħar. Huma rakkonti ħfief, qosra, mexxejja u ma jitolbu ebda taħbil il-moħħ żejjed; dawn huma kollha ingredjenti adattati għall-ħrafa kif nafuha lkoll.

Forsi l-aktar kittieb li rabat ismu ma’ din it-tip ta’ letteratura kien il-leġġendarju Grieg Esopu, li għex madwar is-seklu Sitta. Warajh ġew oħrajn. F’pajjiżna, l-aktar popolari kien il-Patri Ġiżwita Manwel Magri, li ħafna mill-ħrejjef tiegħu għadhom jinqraw saħansitra fi żmenijietna.

Iż-żewġ awturi Joseph Sant u Patrick Sammut (it-tieni huwa n-neputi tal-ewwel) tawna sitt rakkonti kull wieħed. Joseph Sammut huwa isem kemmxejn ġdid fil-letteratura tagħna, iżda ċertament jidher li għandu ħażna ta’ ħrejjef li ġabarhom tul is-snin u llum adattahom jew aħjar ħa l-ideat minnhom biex ħoloq oħrajn ġodda.

Min-naħa l-oħra, Patrick Sammut huwa forsi aktar marbut mal-poeżija peress li huwa l-Viċi-President tal-Għaqda Poeti Maltin, u wieħed mill-aktar membri ħabrieka tagħha. Huwa tana wkoll pubblikazzjonijiet oħra, kemm ta’ poeżija, kif ukoll ta’ kritika.

Sant ibbaża l-maġġoranza tar-rakkonti tiegħu dwar xi annimali partikolari. Naturalment, għax hekk għamlu kittieba oħra tal-ħrejjef tradizzjonali. Daqqa t’għajn lejn l-ismijiet ta’ wħud mir-rakkonti tiegħu Il-Qattus Misterjuż, Il-Ġurdien Żaqqieq, Min ma jħobbx il-Kelb u Il-Bagħal ta’ Nikola huma xhieda biżżejjed ta’ dan.

Sammut, imbagħad, ikkonċentra aktar dwar persuni u daħħalhom f’ċirkostanzi komuni marbutin mal-ħajja kontemporanja. L-istejjer Bessie ma titkerrahx aktar, Il-mobajl speċjali ta’ Alfred, Peter tiġih idea, kollha jikkonfermaw b’mod ċar dan li rrid ngħid.

Kull ħrafa, barra milli toffri okkażjoni divertenti lejn tmiemha, għandha messaġġ morali siewi ħafna. Ħaġa li llum qiegħda tisparixxi fil-kitbiet li qegħdin jiġu f’idejna. L-iskuża? Dik ħaġa tal-passat. Il-letteratura hekk imsejħa “moderna” trid tħaddan għadd ta’ kliem vulgari, pastaż, doppju sens, baxx u saħasitra tagħti dettalji sesswali biex tkun ta’ ċertu livell. Għax wara kollox, dan hu l-mod kif tisraq l-aptit tal-qarrej “miskin”!

F’dawn ir-rakkonti ma nsibu xejn minn dan. Għalhekk fil-bidu għedt li dan il-ktejjeb tajjeb għal idejn il-kbar u ż-żgħar. Jiena nemmen li biex tagħti gost lill-qarrej u tedukah ma tridx tħammiġlu moħħu, anqas jekk tpoġġi tabella “Għall-kbar biss”! Jaqaw il-pornografija tilfet il-veru tifsir tagħha?

ĦOLM QABEL L-IRQAD, barra mill-preżentazzjoni pulita li għandu, hu mżewwaq bi stampi ħelwin; xogħol ta’ Clifford Xuereb. Fih ukoll bijografiji tal-awturi u Daħla tiegħi.

Jiena naħseb li li kieku xi ħadd kellu jaqra mqar rakkont minnu qabel jorqod, jidħol fis-saltna tal-ħolm bi tbissima, joħlom ħolm sabiħ u jistenbaħ bl-istess tbissima li jkun raqad biha.

ALFRED MASSA

OF DREAMS AND CHILDHOOD DAYS

Joseph Sant/Patrick Sammut: Ħolm qabel l-irqad : a collection of short
stories for children; a FiveStar publication, 2009, 35pp.


In his introduction to this little book of short stories for children of all
ages, Alfred Massa says that this kind of literature will never lose its
popularity, and adds that it not only appeals to children but, as is
certainly true, also to adults. And I fully concur with these contentions.


Childhood is the happiest phase of our life, those happy-go-lucky years
that seem so long and yet are so short and elusive. And it is this phase that
keeps us adults dreaming on, cherishing whatever our memory recaptures
for us from those days, which somehow seem to fade farther and farther
away as we grow older.


This delightful little book deals with a series of short stories, fables, written
in the usual style of stories for children; yet both authors seem to have
abandoned completely the run-of-the-mill style that usually forms the whole
concept of the tale for children. I’d say they were out to please not only
children but also, as Massa says, adults.


These stories are far removed from the realm of fantasy, although a certain
element of fantasy prevails and is very often added for effect; but there
is practically none of the traditional fairy-tale, particularly the Maltese
fairy-tale. These tales rather recall those delightful gems written by Maltese
authors of yonder years such as Dun Xand Cortis, Temi Zammit and Alfons
Maria Galea, many of which very often featured in the old school text-
books Ġabra ta’ Ward , edited by E.B. Vella, a series so popular with us
children way back in the forties and fifties.


Times have changed, of course, so has the back-drop. Yet there is that
subtle element of sweet-sad nostalgia, particularly when the narrator is
Sant, a nostalgia which, whenever a writer puts pen to paper, and particular-
ly when he is recalling his childhood days, will inevitably betray a longing
for vanished days. Sammut, on the other hand, much younger than Sant,
complements perfectly within his own dimension of things as he sees them,
the more so in his own conception of what a story for children should be
all about. And this factor makes these stories even more interesting.


The cover of this book depicts the stereo-typed Grandpa narrating a tale
to his nephews before bedtime. And this is indeed a book one should read
to children; a book children of all ages should read. It is written in excellent
Maltese, in a clear print, is handsomely illustrated and the moral is there,
very often hardly noticeable, subtle, but it is there nonetheless.

ALFRED PALMA

Please see also this link:

http://www.timesofmalta.com/articles/view/20101114/opinion/lost-in-maltese-translation

Il-Fiera tal-Ktieb Novembru 2009

Il-Hadd filghodu. Jum bnazzi mill-isbah. L-10a.m. Id-Dar tal-Mediterran. In-nies qed jingabru bil-mod il-mod. Adulti u tfal, awturi u pubblikaturi, persuni li jahdmu fid-Dipartiment tal-Libreriji pubblici. Fuq kollox stands shah mimlijin b'kotba ta' kull tip. U n-nies tizdied, taffolla, niezla u tielgha s-sala ewlenija tara x'jista' jolqot lill-ghajn, x'jista jattira l-kurzita', x'tista' tixtri.

Jiena ghamilt l-istess, imma din id-darba tajt kas iktar x'gie ppreparat mill-organizzaturi tal-Fiera tal-Ktieb. Hadt gost tassew u ghaddejt naqra hin sewwa nifli t-taqsimiet differenti bil-bords iddedikati lill-Biblijoteka Pubblika, lid-Drammaturgi, lit-Tradutturi u lill-Monumenti flimkien mal-poeziji Maltin marbutin maghhom.

Din kienet inizzjattiva interessanti tassew. Il-pubbliku ghalhekk ma attendiex biss biex jara u jixtri l-kotba, imma anki biex jiltaqa' ma' bosta kittieba Maltin (hajjin u mejtin), u anki poeziji, marbutin mal-letteratura Maltija.

Hadt gost ukoll naqra xi kwotazzjonijiet mehudin minn xoghlijiet ta' kittieba u hassieba barranin, kwotazzjonijiet dwar il-ktieb, imma anki indirizzi elettronici, blogs u siti ta' kittieba lokali. U dan fuq l-iskrins digitali li kien hemm imxerrda matul is-sala tal-espozizzjoni.

Iktar ma jghaddi z-zmien iktar wiehed jinduna li event bhal dan qed jigi ppreparat b'imhabba u b'inventiva. Ma ninsewx ukoll is-serati ta' tnedija li sehhu matul dawn il-hamest ijiem tal-Fiera tal-Ktieb. Saru wkoll inizzjattivi ta' Story Telling minn pubblikaturi partikolari, u din zgur hija okkazjoni importanti biex it-tfal joqorbu iktar lejn id-dinja tal-ktieb.

Hadt gost nara lil certi kittieba jiffirmaw kotba taghhom li ghadhom kemm gew ippubblikati. Il-kuntatt dirett tal-kittieb mal-pubbliku huwa necessarju. Suggeriment tajjeb huwa li d-Dipartiment tal-Libreriji jeghleb kull ostaklu burokratiku jew bsaten fir-roti li jistghu jigu anki minn gewwa stess, jaghmel il-kuragg u jibda jorganizza Laqghat apposta fejn il-pubbliku jibda jiltaqa' regolarment mal-kittieba kollha. KOLLHA, u mhux biss mas-soltu ghazla limitata ta' awturi, imma l-awturi KOLLHA. Anki ma' dawk li m'ghandhomx l-ispinta ta' pubblikaturi li bhalissa ghandhom ir-rota tal-marketing f'idejhom u b'hekk jistghu jiddettaw huma liema hija l-letteratura tajba u liema hija dik hazina; liema hija dik il-letteratura li ghandha tidhol fid-djar tan-nies.

Bhalissa ghaddejja l-polemika tahraq dwar ic-Censura. Ic-Censura hija kerha f'certi kazi, f'kazi ohra hija perikoluza, f'kazi ohra hija bzonn. Jiddependi. Pero'... hemm min jaf jisfrutta okkazjoni bhal din biex imexxi prodott, ibiegh, jigbed l-attenzjoni fuqu, anki jekk il-prodott li jkun qed joffri mhux bilfors ikun tajjeb, decenti, anzi medjokri. U dan anki bl-ghajnuna tal-gazzetti, tal-medja, tal-internet. Imma min ghandu ghajnejh hallih jara, u min ghandu mohh hallih jifhem... U minn dawn hemm bosta, anki jekk kontra l-ftit li bhalissa jimmonopolizzaw is-suq tal-ktieb, jippreferu jibqghu fis-silenzju.

Il-ktieb u s-suq. Min isuq lil min? Liema hija l-letteratura vera? Min se jaghti spazju lil dawk il-kittieba li m'ghandhomx ix-xorti li jigu mbuttati minn min ghandu l-kapital x'jinvesti?

Hawn jidhol il-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb. Naf li hemm elementi li jhobbu s-sewwa, jahdmu bil-qalb u li huma IMPARZJALI. Imma l-imparzjalita` hija d-don tal-ftit fuq din il-gzira skoll.

Il-Fiera tal-Ktieb qed issir ukoll ESPERJENZA li ma tispiccax mal-gheluq tal-hames jum taghha. U dan permezz tad-dedikazzjoni ta' persuni genwini. Prosit lil dawn. Naghlaq hawn.

Sensiela ta' kotba ghat-tfal mill-pinna ta' Therese Pace u tpingijiet ta' Hilary Spiteri

Nhar il-Gimgha, 13 ta' Novembru, 2009, fid-Dar tal-Mediterran filghaxija, Agius & Agius Ltd. se jniedu sennsiela gdida ta' kotba ghat-tfal (6 b'kollox) bl-isem ta' NAQRAW U NIRRIMAW. L-awtrici hija membru tal-Ghaqda Poeti Maltin u poetessa kontemporanja, Therese Pace. Il-kotba huma mzejna minn tpingijiet mill-isbah tal-artist zaghzugh Hilary Spiteri, ghalliem tal-Arti u tal-Istorja tal-Arti fis-Sitt Klassi tal-Kullegg De La Salle.

Kulhadd huwa mistieden jattendi.

Alda Merini - tmut ta' 78 sena

L-1 ta' Novembru 2009 kien jum il-mewt ta' poetessa Taljana kontemporanja ewlenija, Alda Merini, u dan wara li kellha thabbat wiccha ma' marda kiefra. Kellha l-eta' ta' 78 sena. Hija twieldet f'Milan fil-21 ta' Marzu 1931.





Ghal iktar taghrif ara l-links:

www.aldamerini.com

http://www.corriere.it/cultura/09_novembre_01/morta-milano-alda-merini_afe170d6-c70c-11de-b8db-00144f02aabc.shtml

http://www.tellusfolio.it/index.php?prec=%2Findex.php&cmd=v&id=9852


La mia poesia è alacre come il fuoco
trascorre tra le mie dita come un rosario
Non prego perché sono un poeta della sventura
che tace, a volte, le doglie di un parto dentro le ore,
sono il poeta che grida e che gioca con le sue grida,
sono il poeta che canta e non trova parole,
sono la paglia arida sopra cui batte il suono,
sono la ninnanànna che fa piangere i figli,
sono la vanagloria che si lascia cadere,
il manto di metallo di una lunga preghiera
del passato cordoglio che non vede la luce.

Alda Merini, da "La volpe e il sipario"


...

La verità è sempre quella,
la cattiveria degli uomini
che ti abbassa
e ti costruisce un santuario di odio
dietro la porta socchiusa.
Ma l'amore della povera gente
brilla più di una qualsiasi filosofia.
Un povero ti dà tutto
e non ti rinfaccia mai la tua vigliaccheria.

Alda Merini, da "Terra d'amore"

Bambino

Bambino, se trovi l'aquilone della tua fantasia
legalo con l'intelligenza del cuore.
Vedrai sorgere giardini incantati
e tua madre diventerà una pianta
che ti coprirà con le sue foglie.
Fa delle tue mani due bianche colombe
che portino la pace ovunque
e l'ordine delle cose.
Ma prima di imparare a scrivere
guardati nell'acqua del sentimento.

Alda Merini

minn http://www.aurorablu.it/poesie/alda_merini.htm

Premjazzjoni Konkors Nazzjonali tal-Poezija 2009

(Ritratti:

Xellug - Ir-rebbieha tal-Konkors; Lemin - Charles Magro u jiena naqra xi poeziji rebbieha)

Nhar il-Gimgha, 30 ta' Ottubru 2009, fis-Sala Guzeppi Despot fil-Ministeru tal-Edukazzjoni, Furjana, 6 p.m. sehhet il-Lejla ta' Premjazzjoni tal-Konkors Nazzjonali tal-Poezija 2009 mtella' mill-Ghaqda Poeti Maltitn. Ipprezenta l-Lejla s-Segretarju, Charles Magro, filwaqt li l-President, Alfred Massa, ghamel diskors tad-dahla.

Ir-rizultat ghal din l-edizzjoni kien dan:

TAQSIMA MALTI:

L-Ewwel Premju u Premju Buontempo - Donovan Gatt bil-poezija Jizzerzaq

It-Tieni Premju - Therese Pace bil-poezija Taghrafha, Ma, minn qillitha

It-Tielet Premju - Rita Saliba bil-poezija Tajra

Issemmew b'gieh:

Hrigt ta' Charles Casha

X'jiswieli ta' Patri Edmund Theuma ofm conv.

TAQSIMA INGLIZ:

L-Ewwel Premju - Raymond Grech bil-poezija Intelligent Design

It-Tieni Premju - Maurice Mifsud Bonnici bil-poezija A Desperate Prayer

Issemmew b'gieh:

Remember I ta' Raymond Grech

Memories of an Unborn Child ta' Omar Seguna

TAQSIMA TALJAN:

L-Ewwel Premju - Omar Seguna bil-poezija Le Scale di Cospicua

It-Tieni Premju - Jessica Sacco bil-poezija Mai Raggiunto

Issemmiet b'gieh:

Mi Fai Volare ta' Jessica Sacco

Ghal din is-sena il-Gurija kienet maghmula mill-membri: Joseph Sciberras, Gorg Borg u Mark Causon.

Nosside 2009 - results are out. Progetto Dante 2009 a Ravenna

The final results of the International Poetry Competition NOSSIDE 2009 have been published on Nosside official site http://www.nosside.com/
The overall winner for this year is poet from Nepal, MUKUL DAHAL, with his poem in the Nepalese language "Stolen".
The Prize giving ceremony will take place in Reggio Calabria next 27th November, Friday, at 5p.m., at the Palazzo Campanella. Other events will follow in Messina (Saturday, 28th November) and in Rome (Monday, 30th November).
For more information about the other winners visit the website of Nosside.

Intanto lo scorso settembre c'e' stato il PROGETTO DANTE - XV rassegna di letture internazionali - La Divina Commedia nel Mondo, 2009. Quest'anno l'evento ha ospitato altre tre lingue e percio' presentato altre tre versioni della DIVINA COMMEDIA nel mondo: quella svedese (11 settembre), quella ceca (18 settembre), e la versione in Esperanto (25 settembre). Per le altre informazioni vedi: www.centrorelazioniculturali.it/progetto-dante-ravenna.htm

Ricordo con grande nostalgia questi due eventi internazionali durante i quali sono stato attivamente presente lo scorso anno. Da qui vorrei salutare due persone che dedicano tanto tempo alla cultura e all'amore verso la letteratura: il Prof. Pasquale Amato (Reggio Calabria) e Walter Della Monica (Ravenna), ma anche al traduttore maltese Alfred Palma.

Presentata l'antologia poetica PICCOLO MONDO

Qualche giorno fa a Morbegno (Sondrio) alla Mostra del Bitto e' stata presentata l'antologia poetica Piccolo mondo... antico, presente e futuro della Valtellina, della Valchiavenna e del Canton Grgioni.

Vedere questi link:

http://www.vaol.it/it/notizie/presentato-al-bitto-il-volume-piccolo-mondo.html

http://www.tellusfolio.it/index.php?prec=%2Findex.php&cmd=v&id=9747

http://www.abriga.it/

La poetessa Paola Mara De Maestri mi ha mandato anche qualche foto.

Ktieb gdid ghall-istudenti tal-Malti SEC u MATSEC

Ghadu kemm hareg mid-dar tal-pubblikazzjoni Agius
& Agius ktieb iehor fis-sensiela SEC SUCCESS, din id-darba f'rabta mal-Malti SEC u MATSEC, mill-pinna ta' Patrick Sammut, ghalliem tal-Malti u tat-Taljan fis-Sitt Klassi tal-Kullegg ta' De La Salle.

F'dan il-ktieb wiehed isib:

• Ghajnuna siewja ghall-analizi tal-poezija fil-prattika
• Suggerimenti ghall-istudent dwar kif jinbena il-komponiment ta' analizi
• Tabelli biex jghinu lill-istudent
• Ezercizzji u mistoqsijiet ghall-istudent
• Komponimenti mudell li jghinu fl-apprezzament tal-poezija
• Biblijografija utli li tghin lill-istudent fl-apprezzament tal-letteratura Maltija u l-kritika letterarja.

Patrick Sammut janalizza minn angoli differenti (il-hsieb, il-metrika, il-prosodija, ir-rima, il-licenzji poetici u l-figuri tat-tahdit, il-lessiku, is-sintassi u l-morfologija) 21 poezija ta' 18-il poeta differenti marbutin mal-ewwel u mat-tieni nofs tas-seklu 20.

Il-poeti huma Dun Karm Psaila, Gorg Pisani, Dun Frans Camilleri, George Zammit, Karmenu Vassallo, Karmenu Ellul Galea, Salvu Sammut, Rena Balzan, Alfred Massa, Gorg Borg, Achille Mizzi, Mario Azzopardi, Vanni Sant, Charles Coleiro, Victor Fenech, Immanuel Mifsud, Godwin Ellul u Marjanu Vella.

SEC SUCCESS - MALTI ta' Patrick Sammut jista' jinkiseb mill-hanut ta' Agius & Agius fil-Blata l-Bajda u mill-hwienet tal-kotba ewlenin.

Alessio Stretti - Poesie direttamente da Genova

Genova, citta' portuale, terra di mare e montagna, storia, arrivi e partenze, cultura e turismo. E' anche una citta' antica che ha vissuto larghe trasformazioni: dall'industria pesante, le accaierie, e i cantieri, a nuovi progetti che le hanno dato una nuova vita. Genova citta' di esposizioni, di convegni internazionali, di musei e monumenti architettonici, di avvanzi nella tecnologia, una crocevia tra il vecchio e il moderno. E' anche la citta' di Italo Calvino e del suo piccolo personaggio Pin nel romanzo Il sentiero dei nidi di ragno.
Direttamente da questa citta' lontana e vicina Alessio Stretti manda tre delle sue poesie, una in lingua Corsa.

SOTTO GENOVA

Sotto Genova scorre tutto
Un mondo sommerso,
Sinuoso e segreto
Come i colori
Della notte,

Fatto di gallerie
Lunghe e profonde
Che come viscere
Si accalcano, raccolte

In un piccolo spazio
Ma dilatato all’infinito

Nella mia mente

Nei miei ricordi

Estensione di un pensiero
Sfuggitomi nel buio

E mai più ripreso.

LO SPECCHIO

Chissà cosa medita
Quando riflette..

Su quello che vede?
Se è così
Non lo ammette.

UNA PREGHÉRA DA GENUVA À L'ISULA BELLA


Eo sò citatinu
Di una terra sminticata
Un tempu surella
Oghje nimicata

Le sponde di stu mare
‘Un dividanu a mimoria
più di le fruntiere
criate da la storia

Speru chi lu tempu
Faci sguaglià sti cunfini

Chè i nosci cori franti
Si ritrovinu vicini.


Traduzione:

Una preghiera da Genova all’isola Bella

Io sono cittadino
Di una terra dimenticata
Un tempo sorella
Oggi non più amica

Le sponde di questo mare
non dividano la memoria
più delle frontiere
create dalla Storia


Spero che il tempo
Faccia dissolvere questi confini

Che i nostri cuori infranti
Si ritrovino vicini


Poesia scritta in lingua Còrsa nella sua variante Cismontana [parlata nel nord della Corsica] con elementi del Suttanaccio [parlato nel sud dell’isola], secondo la grafìa adottata nel dizionario L’Usu Corsu di Pascal Marchetti.

Alessio Stretti e' nato a Genova nel 1982.
Membro dell'Associazione culturale Le Vie del Canto, con cui esplora i canti della tradizone orale italiana (devozionali, canti di lavoro, ballate narrative, muttus, cantastorie, canti sociali e di lotta).
Nel 2007 si laurea in Conservazione dei Beni Culturali presso l'Università di Genova.
Ha partecipato alla VI edizione del Premio internazionale di Poesia "Tropea: Onde Mediterranee".
Dal 2009 fa parte della redazione della rivista Bcult, una webzine che intende mettere in luce le ricchezze nascoste o sottovalutate di Genova, della Liguria e di tutta l'area che la circonda.

Un grande grazie a Alessio Stretti

Direttamente dalla Liguria

Il Signor Alessio Stretti mi ha scritto dalla Liguria parlando del suo interesse nella poesia. Mi ha spedito anche questo link di un giornale elettronico incentrato sulla Liguria che si chiama Bcult Per maggiori notizie visitare il sito www.tavolidellacultura.net. Per ricevere la webzine sulla propria mailbox, mandare una email a info@tavolidellacultura.net.
Da qui un cordiale saluto ad Alessio Stretti e la Liguria.

Manuel Casha - vuci poetika mill-Awstralja

1. X'inhi r-relazzjoni ta' Manuel Casha u l-Awstralja llum?

L-Awstralja huwa l-pajjiz fejn nghix illum. Huwa l-pajjiz li fih esperjenzajt il-bidliet ta' tliet kwarti minn hajti. Mal-Awstralja ghandi rabtiet artitistici u emozzjonali imma wkoll domestici, specjalment minhabba r-rabta mal-familja tieghi. Mindu wasalt hawnhekk, bhala zaghzugh ta’ tmintax-il sena, bdejt hajja ohra milli kont naf f’Malta. Dan il-pajjiz offrili certi opportunitajiet, li xi whud minnhom ma kinux possibbli f’hajti f’Malta. Hawnhekk irnexxili nesperjenza mumenti fl-arti tieghi, fix-xena muzikali Awstraljana, li kienu barra mill-komunita` Maltija, imma fl-istess hin dejjem zammejt konnessjoni mal-gheruq ta' Malti mwieled Malta imma li jghix in-naha l-ohra tad-dinja.
Ir-relazzjoni ma' hbiebi ta' tfulti ghadha hajja sal-lum u rari nitilfu oppotunita` biex naghmlu rijunjon kull meta nerga' nzur pajjiz tfuliti, il-Kalkara. Sa certu punt hafna minnhom ukoll kellhom ifittxu futur barra minn art twielidhom, sew jekk siefru, sew jekk hadmu ghal snin twal mas-servizzi Inglizi jew hadmu fl-Ewropa, ghalkemm hafna minnhom issa regghu issettiljaw lura f’Malta, ghalhekk id-differenza mhix kbira kemm wiehed jista' jahseb. Jew forsi il-generazzjoni tieghi u l-grupp ta' hbieb li kbirna flimkien fis-snin hamsin u sittin kienu ispirati b’holm differenti milli jinspiraw il-generazzjonijiet tal-lum. Imma wiehed ma jridx jinsa c-cirkustanzi tal-hajja f’dawk iz-zminijiet. Dan l-ahhar ktibt u pproducejt sensiela ta' stejjer ghax-Xandir jismiha Stejjer mill-Gzejjer li titfa' dawl fuq dawn iz-zminijiet li qed nirriferi ghalihom.

2. Xi tfisser Malta ghal min jinsab fil-pozizzjoni tieghek?

Malta hija art twelidi. Malta hu l-pajjiz fejn iffurmajt il-karratru tieghi. Dak kollu li jien illum huwa rizultat tal-formazzjoni tieghi fis-snin tat-teenages f’Malta fiz-zmien ta' wara l-gwerra fil-Cottonera. It-tfulija tieghi f’dar ommi u missieri u huti tibqa' l-hajja formattiva li qatt ma tista' thalli l-psike tieghi, u l-hbieb li kbirt maghhom f’dak iz-zmien jibqghu hbieb tieghi sal-lum. Sa tmiem hajti jien nibqa' nhoss il-htiega li nzur Malta minn zmien ghal zmien biex niffreska l-htiega tal -"Jien” li l-gheruq u l-element tieghi li nibtu fil-Kalkara.
L-Ebda success, l-ebda rikonoxxenza u l-ebda gharfin ma jista' jbiddel dan il-fatt.

3. F'liema attivitajiet artistici/kreattivi inti impenjat illum?

Naturalment il-poezija hija important hafna fil-linja kreattiva tieghi partikolarment fl-osservazzjoni tal-hajja ta' kuljum u r-riflessjoni tal-hajja madwari, imma l-muzika tibqa' fil-wicc tal-attivitajiet tieghi. Hemm sfidi ohra fil-muzika Awstraljana li ghadni involut fihom sal-lum. Dawn il-muzicisti hbieb tieghi li maghhom ghamilt zmien twil fix-xena tal-muzika Awstraljana u kienu kollegi tieghi ghal bosta snin ghadni nikkolabora maghhom sal-lum.
Il-kitarra tibqa' l-akbar habiba tieghi u ghandni naghti kontribuzzjonijiet f'okkazjonijiet lokali fejn flimkien ma' muzicisti ohra Maltin niehu sehem f’kuncerti jew dehriet, f'iljieli Maltin kulturali.
Tajt u ghadni naghti kontribuzzjoni fil-palk Malti, li permezz tieghu nista' nirrifletti l-hajja tal- Maltin fl-Awstralja.

4. Liema huma l-aktar ghal qalbek?

Jien inhobb il-muzika folkloristika dinjija imma partikolarment dik Maltija. Inhobb il-muzika blues, dik il-muzika li generalment tissejjah ‘tal-poplu’ bhal Rebetika u l-Fado fost ohrajn. Inhobb l-Ghana Malti imma mhux biss bhala delizzju, imma wkoll bhala wirt kulturali Malti. Insib li l-fraternita` tal-ghana taqfel fija tifsiriet, lingwagg u uzanzi li jirriflettu i-karattru tal-poplu Malti minn zmien imghoddi. Jien m’iniex affettwat bil-pregudizzju jew l-istigma kontriha. Nemmen li fl-imghoddi l-hajja kienet izjed semplici fl-irhula u l-poplu ma kienx sofistikat bhal ma hu l-lum, imma fil-muzika tradizzjonali ghadni naghraf hjiel ta' min konna fi zmien l-imghoddi, avolja ironikament, l-ghannejja tal-lum huma aktar edukati u intonati ghall- modernizmu, madankollu l-imhabba lejn il-muzika tal-Ghana tibqa' soda fihom u f’dawk li jsegwu l-ghana.
Fl-assocjazzjoni tieghi ma' Frans Baldacchino ‘il-Budaj” imxejna triqat godda fl-espressjoni tal- Ghana Malti, imma kemm hu u kemm jien dejjem gejna lura lejn l-gheruq tal-Ghana bhala muzika Maltija fundamentali. Fl-Ghana Malti hemm qofol ta' min ahna ahna l-Maltin bhala poplu avolja il-maggoranza tal-poplu ma jaqbilx ma' din it-teorija.

5. Kif taghtihom zvog?

Bosta drabi niltaqa' ma' xi hbieb tieghi, biex indoqqu ghall-pjacir u l-moghdija taz-zmien, li hu aktar rari il-lum il-gurnata, imma l-bicca l-kbira dejjem ghaddej b’xi progetti li jzommuni marbut.
Min-naha tal-poezija u l-lirika qatt ma waqaft milli nhazzez dak li jispirani, imma l-lum anqas niehu sehem fil-qari tax-xoghol tieghi pubblikament, waqt li ghandi gabra ta' poeziji li nispera li nxandar fi ktejjeb qabel ma jkun tard wisq.

6. Fil-belt fejn tghix, il-Maltin jiehdu interess fil-letteratura, fil-poezija, fl-ghana?

Il-Maltese Literature Group, jaghmel laqghat regolari u anki jipprezenta laqgha annwali Muziko-letterarja, fejn il-kittieba lokali jipprezentaw ix-xoghol taghhom. Matul is-snin gew ippubblikati numru ta' kotba ta' vers u proza. Naturalment hawnhekk il-poeta ghandu anqas opportunita` li jbiegh kotba tal-poezija, madankollu l-istorja turi li hargu numru sabih ta' kotba matul iz-zmien u sahansitra anki hargu xi kotba akkumpanjati minn CD tal-kittieba jaqraw ix-xoghol taghhom. Imma r-realta` thedded li l-lingwa Maltija ser tonqos fl-uzu meta l-generazzjonijiet li emigraw minn Malta jonqsu fin-numru. Din id-deterjorazzjoni tidher mhux biss fil-qasam letterarju imma f’kull qasam iehor artitisku li gabu maghhom il-Maltin minn Art twielidhom. Din it-teorija mhix accettata sal-ahhar hawnhekk minn dawk li jhobbu l-lingwa Maltija u jixtiquha tibqa' uzata wara li jispiccaw huma, imma r-realta` turi mod iehor.

7. Dan l-interess jew nuqqas tieghu jvarja minn komunitajiet ohra?

Nemmen li kull komunita` li waslet hawn permezz tal-emigrazzjoni, iffaccjat l-istess problemi li iffaccjat il-komunita Maltija. Imma nemmen ukoll li komunutajiet ohra rnexxielhom izommu l-interess fil-lingwa taghhom u jghadduha lil uliedhom permezz ta' aktar uzu tal-lingwa fid-djar u ta’ twaqqif ta’ skejjel tal-lingwi taghhom kmieni fl-istorja. Hawhekk il-Maltin ghamlu sforzi li qed juru certi rizultati imma meta mqabblin ma' nazzjonijiet ohra, bhat-Taljani, il-Griegi , il-pajjizi Azjatici jew ta' Lvant Nofsani, ahna l-Maltin ma kellniex l-istess rizultati. Dan ifisser li l-interess fil-lingwa Maltija fil futur ser jonqos maz-zmien sakemm il-Malti kif nafuh issa imut mal-mixja tas-snin.
Hawn min jara din bhala tragedja… imma hawn ukoll minn jaccetta dan bhala process naturali u mhux bhala problema. Hawn min jargumenta li imhabba l-fatt li ahna l-Maltin konna armati bil-lingwa Ingliza meta wasalna l-Awstralja, ghalhekk kellna anqas raguni biex inzommu l-lingwa taghna hajja f’dan il-pajjiz. Dan ma sarx intenjzonalment , imma l-fatt hu li r-rizultat juri li l-interess fil-lingwa Maltija fost il-komunita` Maltija ma kienx daqs dak ta' nazzjonijiet ohra.

8. X'tahseb dwar il-kittieba Maltin-Awstraljani llum?

Hawn numru ta' kittieba Maltin li ghadhom jiktbu bil-Malti. Ix-xoghlijiet ivarjaw fil-livelli ta' kitba. Ghandna poeti li jiktbu b’certa profondita` u ohrajn li jqabblu. Hemm dawk li permezz tal- umurizmu jwasslu messagg intens imma hemm dawk ukoll li jiktbu ghax ihobbu l-Malti, sew jekk hi kitba tal-vers jew ta’ proza.
Tlifna numru ta' poeti li fl-imghoddi kienu jaghtu kuntribuzzjoni tajba, imma bhal ma ghidna fuq il-lingwa, il-kittieba u poeti qed jonqsu wkoll. Kultant inhoss li hafna mill-poeziji li nkitbu hawn huma fuq suggetti li jolqtu lill-emigrant. Forsi dawk bhali li kbirna fl-ahhar tas-snin hamsin u kmieni fis-snin sittin, konna lhaqna skoprejna lill-beat generation bhal Kerouac, Ginzberg u r-rock poetry ta' Bob Dylan, John Lennon, u-xoghlijiet teatrali ta' Ionesco u Lorca fl-Ewropa u aktar tard lil David Williamson fl-Awstralja, fejn l-espressjoni ma kinetx fuq is-sbuhija tal-hajja imma l-kontra. Fejn ir-realizzazjoni tat-tragedja tal-hajja kienet iccelebrata bhala il-helsin tal- ispirtu u l-verita` ta' hajjithom. Jekk il-hajja hija maghmula mill-ferh u mill-hemm, il-poezija trid tirrifletti z-zewg nahat. Generalment din mhix it-tip ta' poezija li tinkiteb hawnhekk, minna l-Maltin.

9. Issibu opportunitajiet biex tiltaqghu u tberrhu xoghlijietkom?

Kif ghidt qabel il-Maltese Literature Group jaghmel laqghat ta' xi darba fix-xahar. Kien hemm zmien meta Gorg Chetcuti kien jiehu hsieb Pagna letteraja fil-gazzetta Maltija il-Maltese Herald imma mindu miet hu , xi snin ilu, din waqfet.
Fuq l-istazzjonijiet tar-Radju Malti ghadhom jinqraw xi poeziji , imma fl-opinijoni tieghi l-opportunitajjiet li wiehed iberrah ix-xoghol tieghu naqsu meta mqabblin ma' dak iz-zmien tal-bidu meta Dr Guze` Abela iffonda l-Maltese Literature Group fis-snin Sebghin. Huwa dokumentat li kien hawn ghaqd’ohra letterarja qabel il-Maltese Litrature Group, imma din kienet qabel zmieni ghalhekk m’iniex informat bizzejjed biex nikkummenta fuqha. Pero` dawn kienu ppublikaw il-ktieb Driegh fi Driegh li juri li kienu attivi bizzejjed biex ippublikaw ix-xoghlijiet taghhom.

10. X'qed jinkiteb minnhom?

Hawnhekk il-poezija l-aktar li tohrog mill-qalb x’aktarx hija nostalgika, domestika u religjuza. Izjed ma l-kontributuri jikbru fiz-zmien u jirrealizzaw li Art Twielidhom qed titbieghed sew kulturalment u prattikament, izjed wiehed jitqanqal biex jesprimi id-diqa ta' din ir-realta`. Hawn ukoll poeziji umorestici u spiritwali.
L-osservazzjoni tar-realta` u tal mument ma narax li tohrog bizzejjed, forsi minhabba li l-karratru Malti li jghix hawnhekk huwa privat u mhux lest biex jizvela jew jinzel fil-fond bizzejjed biex jikxef jew jaqsam dak li hu ta' diqa jew realta` spiritwali. Dan il-konservattivizmu gieli jillimita l-epressjoni tal-poeti Maltin fl-Awstralja.
Ghadu kif hareg ktieb il-poeta Joe Saliba, Uluru li fih jizvella l-hsus ta' ruhu minghajr biza' jew inibizzjoni. Fejn il-hsieb u l-messagg johrog minghajr kompromess. Fejn il-kuragg tal-kittieb jigi qabel il-biza' mic-cirkostanzi. Ghalija, din hi t-tip ta' poezija li tinteressani. Wara kollox poeta li jolqot, dejjem jghix fix-xiefer.

11. Xi tghid dwar il-programmi radjufonici u l-gurnali Maltin fl-Awstralja?

L-istil ta’ prezentazzjoni, u r-raportagg fuq certi stazzjonijiet huwa aggornat kif ukoll huma l-prezentaturi. Naturalment il-livel li intom imdorrijin bih f’Malta li tghixu fl-elemnent tal-lingwa u fejn hemm professuri tal-lingwa bhal Oliver Friggieri u livelli fl-universitajiet huwa dejjem il-mira u l-kriterji li xi whud mill-istazzjonijiet jimmiraw ghalihom.
Il-lingwa f’Malta hija fl-element haj taghha u l-bidliet u l-influwenzi, kif ukoll l-istil ta' prezentazzjoni dejjem jikbru u jizviluppaw b’heffa, partikolarment f’dan iz-zmien modern. Hawnhekk il-Malti generalment huwa tajjeb imma jrid iz-zmien tieghu biex jaggorna u jlahhaq mal-bidliet li jsiru fil-mezzi tax-xandir f’Malta.
Xi whud mill-programmi radjufonici jippruvaw izommu aggornati mal-livell ta' lingwa mitkellma f’Malta f’dak il-mument, imma ohrajn li jhossu li jistghu jaqdu lill-poplu aktar ahjar jekk iwasslu l-messagg taghhom b’dak it-tip ta' Malti li huwa aktar mifhum mill-komunita`.

12. Liema hija l-belt fejn tghix?

Jien nghix f’Donvale, fi Lvant ta' Melbourne.

13. Iddeskrivi s-sabih u l-ikrah taghha.

Is-sabih ta' Donvale huwa li ahna mdawrin bis-sigar u bin-natura. Fil-gnien tieghi jghaddu hafna ghasafar ta' kull kulur u l-hena tieghi nitmaghhom li minhabba n-nuqqas ta’ xita draw jiddependu minna biex nitimghuhom u liz-zghar taghhom. Dawn il-kreaturi darba jsiru jafdawk jibdew jieklu minn idejk. Din fiha riflessjoni poetika fiha nfisha u ggieghlek tapprezza n-natura izjed mill-qrib.

L-ikrah ta' fejn noqghod jien hija t-theddida tan-nirien fl-eqqel tas-sajf. Hawnhekk irridu niehdu certi prekawzjonijiet biex nevitaw il-periklu tan-nirien. Imma dan hu prezz zghir li rridu nhallsu meta tqis kemm ghandna biex ingawdu.

14. Ghad fadal rabta bejn il-kittieba Maltin li jghixu Malta u dawk bhalek li joqoghdu fl-Awstralja?

Jista' jkun li fadal xi rabtiet zghar fl-ispirtu bejn xi kittieba Maltin u dawk tal-Awstralja, imma z-zewg pajjizi huma geografikament tant ’il boghod minn xulxin li difficli biex wiehed jifhem u jfiehem il-bidliet miz-zewg nahat.
Kif tibda biex tispjega l-kobor ta' dan il-kontinent u kif jaffettwa l-individwu fil-hajja tieghu ta' kuljum? Fl-istess hin kif il-kittieb Malti jispjega l-bidliet li ghadda u ghaddej minnhom bhalissa, politici, ekonomici, morali religjuzi, etc?
Il-bidliet li nara f’Malta fiz-zjajjar tieghi huma kbar meta mqabblin mal-Malta li hallejt jien meta kont teenager. Il-lum il-mezzi elettronici qarrbuna izjed lejn xulxin, imma dawn jibqghu biss mezzi ta' korrispondenza u komunikazzjoni. Nemmen li r-rabtiet bejn il-kittieba jigu mis-sens ta' kif jidentifikaw. Il-kuntrasti bejn Malta u l-Awstralja tant huma kbar li jeliminaw hafna mis-sens ta' identifikazzjoni.
Biex nirrispondi l-mistoqsija minghajr aktar kwalifakazzjoni, ma nahsibx li r-rabta bejn il-kittieba Maltin u dawk fl-Awstralja hija qawwija daqs kemm jahsbu hafna.

15. Thoss li jistghu jitjiebu xi affarijiet?

Min-naha tieghi, il-kitba dejjem qistha b’espressjoni personali u ghalija hemm tibda u tispicca l-kwistjoni.
Ma nemminx l-affarijiet jistghu jitjiebu bi skemi bejn il-gvernijiet jew skemi introdotti mill-politici ghal ghanijiet li m’ghandhomx x’jaqsmu mal-letteratura u lingwa.
Issir kittieb ghax ikollok htiega. Tikteb il-poezija ghax il-htiega tkun qawwija fik. Tuza l-lingwa u l-arti tal-kitba , sewwa l-vers, il-lirika, jew il-kitba ghall-palk ghax ikollok messagg xi twassal.
Ghalhekk ma narax mezzi ovvji li jistghu jigu introdotti biex jitjiebu l-affarjiet min-naha tal-kitba.

16. Liema?

Li tinzamm hajja l-lingwa Maltija fost il-generazzjonijiet ta' Maltin imweldin fl-Awstralja. Imma din hija haga li kellha ssir hamsin jew sittin sena ilu meta bdiet l-emigrazzjoni bl-Assited Passage Scheme, fejn hafna Maltin telqu 'l art twelidhom biex itejbu l-qaghda taghhom u tal-familji taghhom minhabba l-qaghda hazina tax-xoghol fil-gzejjer Maltin.
Dak iz-zmien l-awtoritajiet kienu jheggu lill-Maltin, li kienu ser jemigraw, biex jikkoncentraw fuq l-Ingliz izjed mill-Malti, ghax l-Ingliz ried jghinhom biex jaghmlu l-futur taghhom fl-Awstralja u mhux il-Malti. Forsi dan sehh min-naha prattika skond ir-rata tas-success ta' settelment tal- Maltin fl-Awstralja, imma rrenda l-lingwa Maltija bhala lingwa inferjuri u minghajr valur fost l-ewwel emigranti. Dak il-process ta' brainwashing irrizulta li hafna Maltin ma nsistewx li jghaddu l-lingwa lil uliedhom ghax riedu jarawhom jiehdu l-identita` Awstraljana bl-ghan ta' aktar success fil-karrieri taghhom, li naqqset mill-prijorita` tal-bzonn li tinzamm hajja l-lingwa Maltija fl-Awstralja.
'Il quddiem, ghalkemm in-numru ta' emigranti naqas, it-tip ta' emigranti li jaslu l-Awstralja llum, inbidel. Sal-lum ghadni niltaqa' ma' numru ta' Maltin li telghu recentamenet ghax ghazlu li jitilghu l-Awstrajla u li jahdmu fil-qasam professjonali taghhom wara edukazzjoni universitarja. Dawn jghixu fl-ahjar subborgi fl-istati Awstraljani u sa certu punt ma tantx jithalltu ma' dik il-komunita` li telghet hawn bejn is-snin hamsin u sebghin.
Dawn in-nies professjonali telghu edukati fil-lingwa Maltija u aggornati fl-ahhar zviluppi, imma dan it-tip ta' emigranti huma eccezzjoni meta kkomparati mal-massa li telghet fl-ewwel tletin sena.
Dawk fostna li lahqu livell terzjarju fil-lingwa Maltja, qabel siefru, taht ghalliema bhal Brother Henry FC, Karmenu Vassallo u ohrajn bhalhom , kienu xxurtjati li gie mixghul fihom is-sens ta' mhabba, unur u lealta` lejn l-ilsien Malti, anki f'art barranija, u li stmaw il-propaganda ta' dak iz-zmien talli kienet.
B’risposta ghall-mistoqsija , le, ma narax li l-affarijiet rigward il-lingwa Maltija jistghu jitjiebu, il-mument ghadda, id-decizjonijiet bikrija saru, u l-konsegwenzi tal-lum huma r-rizultat tal-azzjonijiet tal-bierah.
Il-Maltin fl-Awstralja wrew li huma kapaci daqs minn hu kapaci f’kull qasam fejn jikkompeti l-poplu Awstraljan, imma jkollna naccettaw li l-lingwa Maltija ser tmut mal-generazzjoni taghna.

17. Liema huma l-pubblikazzjonijiet fejn dehru l-kitbiet u poeziji tieghek?

Bejn Vjagg u Iehor
(Joe Axiaq, Phillip Camilleri u Manuel Casha)
Irjieh
(Antologija – Maltese Literature group- Melbourne)
Frott iehor
(Antologija– Maltese Literature group- Melbourne
Oceghanja
(Ktieb u CD- Melbourne)

Numru iehor ta’ xoghlijiet muzikali u tal-palk.

XI POEZIJI TA' MANUEL CASHA:

DIDGERIDOO

Nofroq il-folla go Victoria Market,
infittex l-arti 'ndigina ta’ dawk li gew qabilna,
qabel ma parrtu "hin-il-holm"
mal-inbid hamrani li jnissihom
min kienu…
min huma…
min saru…
B'gilda sewda, w ghajnejn zoroq,
In-nattiv jitmieghek f'sakra tal-mewt
mixhut fuq il-bankina
mghajjar, mistmerr u mifni,
Imwarrab…
Imgarrab…
Imkarrab…
waqt li Ciniz bil-beritta Amerikana,
jbiegh Didgeridoo lill-folla ghaddejja.
B'Ingliz imkisser joffri prezz specjali,
minghajr rimors u misthija
jiggebbed…
jitkedded…
u jhedded…
"prezz bhal dan ma ssibu mkien".
U x'hin jonfoh fl-arblu mqaddes,
is-simb’lu tar-razza mifnija…
l-istupru jkun shih…

15 Jannar 2002

F'DAIMARU (Shopping Centre) - Central Station-Melbourne

Il-fifri jsahhru l-folla go Daimaru
fejn il-muzika tal-Estek fl-ahhar sabet kenn.
Fis-shana ta' arja artificjali
jigbru udjenza madwar il-palk
imhallsa bid-deheb
waqt li t-tfalja mixhuta, mormija fuq il-bankina
b'subghajha ffrizati u vuci tterter,
tghanni l-mistoqsijiet u l-ingustizzja
ta' hajjtiha, b'fidi soda li ghad tbiddel id-dinja…
Ftit il-boghod il-kitarrist Malti
jhaffar it-triq u jhejjiha ghall-qatran,
qatran iswed li jsewwed mohhu
bil-pessimizmu uman
u n-nuqqas ta' gharfien,
mhux barra biss,
Imma anke gewwa
Pajjizu…

14 Gunju 2002

FIL-MIRA

L-ebda ferh bla niket…
Bejn id-dellijiet tal-gisem u r-ruh,
bejn l-imhabba ghal dejjem,
u kull tahbita tal-qalb,
ibaqbaq il-kunflitt uman…
u jien nabdika mis-sejha tar-ruh
ghall-itqal rimedju…
U nerfa' l-pis,
bla ma nqis,
li ma niflahx,
ghall-gravita`
u l-vanita`,
li qed jghaffguni…

Imm'issa ghajjejt
nghix espost,
bla post
li nsejjeh dari…
Issa ghejjet
nghix fil-mira...

29 Ottubru 2001

FITTIXTEK

Minn wara twieqi mbexxqa
f’rifless maqlub mill-mera
minn xquq il-hajt imherri
minn mirja kkuluriti
minn tazzi nofshom vojta
minn swali iffullati
f’kadenzi diminwiti
fi vjaggi infiniti
f’zghoziti u tfuliti

Fittixt u ghadni nfittex
biex nara int minn int...

Ottubru 1988

GHALIJA BISS

Issemmilix ismijiet
jew liema filosofija
mahkum minna,
x’rajt jien fik
jew int x’rajt fija,
toqob fl-Ozone
ajru mhammeg
jew zbilanc fl-ekologija,
tfal imgewha, f’xaghri niexfa,
dbieben kokrocc,
nies minsija,
l-ingustizzji ta' did-dinja
minn ihobbok, minn jobghodok,
minn hu mghawweg, minn hu linja...
Issemmix geografija,
geometrija,
w gerarkija,
id-distanzi li qed tilmah
go ghajnejja
u il-firda,
tal-holm tieghi,
il-barzakka,
u l-kitarra
u it-triq li ghad tisraqni...
baxxi harstek suspettuza,
tgharrex ghall-iskizofrenja,
In-Nirvana,
titlobx l-ghana,
illi l-bierah,
qalbek mela,
ziffen ruhek
f’tlugh it-telgha,
f’tlugh it-tarag
tlieta, tlieta,
f’toroq twal,
itturufnati
fejn int fija sibt il-farag...

Jekk minghandi trid li weghedtek
nghidlek li ghidt lil kulhadd
dan il-jum hu biss ghalija
m’iniex lest naqsmu ma' hadd

xbajt mis-"soltu”
xbajt mill-"fiss”
Dan il jum hu tieghi biss...

23 Novembru 1992

MEDJOKRITA

Ir-Rih jikwi
Tal-kreativita
jahraqna kollha
u jdawwalna
bl-ispirazzjoni
f’bahar mimli
ghawwiema
jghumu fil-baxx
f’kurrenti taz-zmien
li jbiddlu d-direzzjoni
bil-forzi qawwija
tal-ilma tal-lum
waqt li flimkien
nghumu 'l barra
fil-font tal-kreazzjoni
lejn il-barkun
tal-perfezzjoni…

sakemm l-ghejja
tahkimna…
u lura nduru…
lejn is-sigurta`
tal-bajja…
tal-medjokrita`…

8/9/1999

Ninad Bhangle - Poems from Mumbai, India

P. s … I love you!!

Loosely based on the book itself of the same name.. where a couple is separated by the death of the husband.

We were meant to be together, forever,
We had taken an oath, do you remember,
How could you leave me then,
All alone, in distress and in pain,

You have left a void,
That just can’t be filled,
You have left a gap so wide,
And tears don’t stop however hard I tried,

I am engulfed in space,
And I long to see your face,
Just one last time,
I want to hold your arms in mine,

We were going to go someday,
On a world trip together,
We were going to stay,
In a beachside bungalow forever,

You had said, ”I’ll be there for you,
Till every grain of sand vanished from view,
And so did every drop in the mighty ocean,
And till the world stops its motion”

What happened to all those promises,
You made so casually,
Why am I forced to live in memories,
When we could have made a better reality,

I love you lots, I miss you lots,
I hope heaven is pretty,
I’ll join you there, wait for me,
After all, our love is infinity,
And it shall last till eternity………

I’ll miss you!!

You wish to go away,
Fine, I won’t stop you,
If you really feel this way,
But one thing I wish to say,
I’ll miss you,
And your beautiful smile,
To get over you,
It will take a long while,

You wish to leave me all alone,
Fine, I won’t argue with you,
I’ll dream about you,
And I’ll moan,
I’ll miss you,
And your beautiful smile,
To get over you,
It will take a long while,

You wish to forget,
Fine, I won’t force you to remember,
All those wonderful moment,
All those hours we spent,
Chatting, laughing, eating,
Or watching movies, cuddled together,
I’ll miss every damn thing,
That I wished would go on forever,

You don’t want to understand,
Fine, I won’t explain,
My love for you,
That is deep, profound and true,
I always felt glad,
In your company,
I’ll miss you,
And live my remaining life in vain,

You wish to seek true love,
Fine, search everywhere,
But you’ll come back to me, my dove,
For no one loves you,
The way I do,
Not here, not there, not anywhere,
I’ll miss you,
Coz more than anything else, I need you……..

Nightmares!!

I get recurrent nightmares,
I don’t get dreams,
About me, no one cares,
That is how it all seems,

Sometimes I am all alone,
In a dark, dingy passage,
About to be pounced upon,
By hundred lions just out of cage,

Or I am sitting at the beach,
Admiring the waves, the calm sea,
Suddenly there comes a huge one; I screech,
And there’s no one to save me,

Sometimes I am admiring the mountains and the cliff,
With some dear friends of mine,
We have a minor tiff,
And they push me down; into the sands of time,

Or I am driving peacefully,
And the road below vanishes,
I go down some tunnel or valley,
And burnt to ashes,

I wake up perspiring,
I feel blank; unable to think what to do,
This feeling is nauseating,
As I keep wondering, what if they come true………..

Living in loneliness!!

Living in loneliness,
My life’s a mess,
Living in pain,
It’s driving me insane,

The sea of sorrow,
The limitless sky of woe,
I am trying to ward off,
These ghosts; but it’s tough,

Sometimes I get this feeling,
The walls are closing down on me,
I am lost and drowning,
In the wilderness of the sea,

My life is full of turmoil,

As I see my plans always foil.

People start consoling me on the phone,

And I shout, Leave me alone!

Just when I was contemplating suicide,
I came across,
A friend, philosopher and a guide,
Who taught me to move ahead after a loss,

Some things go our way,
But in life, we lose even more,
Ships do lose their way,
But for that, they have to leave the shore,

Life is a blessing,
Time heals everything,
I have to be patient,
I have to be perseverant,

I suddenly feel a lot better,
The boredom and pessimism is all over,
I am no more living in loneliness, I say,
At last I have seen a glimmer of hope, a ray……….

See Ninad Bhangle's blog: http://ninadbhangle.blogspot.com/

INTERNATIONAL DAY OF NON-VIOLENCE

Tomorrow, 2nd October, is the INTRENATIONAL DAY OF NON-VIOLENCE.

It is also the birthday of Mahatma Gandhi (1869-1948).

Il 2 ottobre si celebra il GIORNO INTERNAZIONALE DELLA NON-VIOLENZA.

E` anche l'anniversario della nascita di Mahatma Gandhi (1869-1948).

Zewg Kotba Godda/ Due libri nuovi

Ghadhom kemm hargu zewg kotba ohra tieghi. L-ewwel wiehed huwa gabra ta' rakkonti ghat-tfal, sitta miktubin minni u sitta ohra mill-pinna ta' zijuwwi, Joseph Sant. Il-ktieb huwa HOLM QABEL l-IRQAD u huwa mzewwaq bi tpingijiet ta' Clifford Xuereb u Dahla ta' Alfred Massa, President attwali tal-Ghaqda Poeti Maltin. Il-ktieb huwa pubblikazzjoni tal-Five Star Ltd. u jinbiegh fil-hwienet tal-kotba lokali.


It-tieni ktieb huwa workbook bl-isem ta' ORA! (Volume 2). Mela huwa tkomplija tal-ktieb ORA! (Volume 1) li hareg fl-2007. Huwa intiz l-aktar ghal dawk li qed jippreparaw ghall-ezami tat-Taljan fil-livelli Intermedju u
Avvanzat, imma anki ghal dawk li qed jahdmu ghat-Taljan (livell SEC). Bhall-ewwel volum jinkludi fih comprehensions, siltiet li jwasslu ghat-



taqsira, esercizzji grammatikali, taqsimiet iddedikati lil aspetti differenti tal-kultura Taljana u partijiet li jghinu lil dak li jkun biex itejjeb l-idjoma Taljana. Dan kollu mehud minn gazzetti u rivisti Taljani recenti. Hemm ukoll taqsimiet b'titli li jservu ghall-komponiment generali. ORA! 1 kien maqsum fi tliet taqsimiet li ttrattaw: l-Esperjenza Religjuza; l-Arti fis-sens wiesa'; u l-Problemi Socjali. ORA! 2 jittratta tliet taqsimiet godda: l-Ekonomija u n-Numri; ir-Relazzjoni taghna mal-Ambjent Madwarna; u it-Teknologija. Kull volum jista' jinxtara mid-De La Salle Bookshop.


Sono appena usciti dalla mia penna due altri libri. Il primo e' una raccolta di racconti per bambini, sei dei quali sono stati scritti da me e altri sei dal mio zio, Joseph Sant. Il libro si chiama HOLM QABEL L-IRQAD (Sogni Prima di Dormire) ed e' illustrato da Clifford Xuereb, con una Introduzione del Presidente attuale dell'Associazione dei Poeti Maltesi, Alfred Massa. Il libro e' pubblicato da Five Star Ltd.


Il secondo libro e' un quaderno di lavoro e si chiama ORA! (Volume 2). Si allaccia percio' a ORA! (Volume 1) che e' stato pubblicato nel 2007. E' una pubblicazione intesa per gli studenti che si stanno preparando per gli esami di italiano ai livelli intermedio e avanzato, ma anche a quelli che si preparano per l'italiano SEC. Come il primo volume ORA! 2 e' composto da brani (presi tutti da giornali e riviste italiani recenti) che avviano alla comprensione e al riassunto, esercizi di grammatica, sezioni dedicate ad aspetti diversi della civilta` italiana e altre sezioni intese al miglioramento dell'idioma italiano. Ci sono anche parti che servono come spunto al tema generale. ORA! 1 trattava tre materie principali: L'Esperienza Religiosa; Le Arti; e I Problemi Sociali. ORA! 2 tratta tre nuove materie: Eonomia e Numeri; Il Nostro Rapporto con l'Ambiente Intorno; La Tecnologia. Ogni volume si puo` trovare dalla Libreria De La Salle, Cottonera.

Lejla Muziko-Letterarja fl-Awstralja, Melbourne

Lejla Muziko-Letterarja f’Melbourne
(minn Paul Vella)

Il-Grupp Letteratura Maltija fil-Victoria, kellhom il-Lejla Muziko-Letterarja ghal din is-sena, fis-Sala tac-Centru Malti ta’ Parkville, nhar il-Hadd, 20 ta’ Settembru.
Ghalkemm l-isem baqa’ ta’ “Lejla”, din id-darba il-grupp iddecieda li jaghmiha fis-2 pm, l-aktar minhabba li l-komunita` Maltija dejjem kull ma tmur qed tikber u hafna jsibuha bi tqila biex isuqu bil-lejl. Dan il-hsieb jidher li kien wiehed ghaqli ghaliex din is-sena madwar 120 attendew ghal din is-serata, aktar u aktar meta wiehed jiftakar li kien hemm hafna avvenimenti li nzammu fl-istess jum.
Din is-sena il-Grupp qieghed jiccelebra t-30 Anniversarju mit-twaqqif tieghu u nispera li aktar ’il quddiem ikollna cans niltaqghu minn fuq dawn il-pagni biex nitkellmu fuq dan.
Il-lejla bdiet billi s-Segretarja tal-Grupp, is-Sinjura Rosemary Attard, tat merhba lil dawk prezenti u ntroduciet lill-President, Dr Victor Sammut.
Dr Sammut beda biex irringrazzja lil dawk li hadmu bi shih biex din il-lejla tkun wahda ta’ success. Saret prezentazzjoni ta’ fjuri lil Dr Clemente Zammit u s-Sinjura tieghu Mary, li f’din l-okkazjoni kienu qed jiccelebraw il-45 anniversarju taz-zwieg taghhom.
Imbaghad Dr Sammut kompla billi qal li hemm ragun li niccelebraw f’dan l-anniversarju u nibqghu insegwu l-ghanijiet tal-Fundatur taghna, il-mibki u qatt minsi, Dr Guze` Abela.
Prezenti fost ohrajn, hadna gost naraw lill-Konslu Emeritus ta’ Malta fil-Victoria, Dr Clemente Zammit u s-Sinjura tieghu, Mary; l-Avukat Victor Borg, President tal-Kunsill Malti tal-Victoria; u Fr Denis Carabott, Fr Emmanuel Adami u Fr Dr Victor Shields, kollha mis-Socjeta` Missjunarja ta’ San Pawl u membri ta’ ghaqdiet ohra Maltin.
Ha sehem ukoll il-Wyndham Maltese Choir, taht id-direzzjoni tas-Sinjura Yvonne Caruana li fethu l-programm bil-kant tal-Innu Malti.
L-ewwel qari sar minn Laurie Armato li tana zewg poeziji tieghu, “Il-Gawwija z-Zoppa” u “Dinja Kbira, Dinja Zghira” u wara smajna l-poezija “Talba ta’ Min Jissielet man-Nirien” ta’ Albert Agius li qara huwa stess. Wara zewg poeziji ta’ Marie-Louise Anastasi “F’Dawk l-Ewwel Zminijiet” u “Gmiel ta’ Holqien” smajna lil Guzi Camilleri jaqra l-proza tieghu “Kemm Ghandna Maltin Mohhhom Jilqilhom”.
Ghall-ewwel intervent muzika kien hemm grupp maghmul minn Laurie Armato fuq il-Mandolina, Joe Gauci u Manuel Casha fuq il-kitarri u Joe Camilleri fuq il-Bongos, li tawna tlitt siltiet muzikali.
Poezija ta’ Nazzarenu Zerafa, minn Queensland, “Harsa minn Ghajn il-Labra” inqrat minn Charles Attard. Josephine Cassar qrat zewg poeziji “Taqbida Moderna” u “Perspettiv” li kitbet hija stess fejn wara smajna lil Dr Victor Sammut bil-proza tieghu “Dinja Catta”. “Fakkartni fl-Awstralja” kienet poezijia ta’ Joe Lofaro li qara huwa stess.
Intervent muzikali iehor, din id-darba mill-Wyndham Maltese Choir.
Imbaghad wasalna ghal xi haga specjali fejn rajna prezentazzjoni bil-power point, “Grupp Letteratura Maltija 1979-2009”, xoghol sabih ta’ Dr Clemente Zammit, fuq l-istorja tal-Grupp matul dawn l-ahhar 30 sena, li ntlaqa’ tajjeb hafna.
Wara smajna messagg qasir fl-okkazjoni tac-celebrazzjoni tal-Grupp u dan kien gej mill-Kap Ezekuttiv tal-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb, is-Sur Sergio Grech, minn Malta.
Wara ntervall ta’ nofs siegha bdiet it-tieni parti fejn l-istudenti tal-Lingwa Maltija tal-Kunsill Malti tal-Victoria, go Parkville, tawna sketch qasir “Il-Wasla f’Port Melbourne fl-1950”, kitba u direzzjoni ta’ Giorgina Scillio. Fih hadu sehem Giorgina Scillio, Bernadette Bezzina, Linda Duckham u Craig Wright.
Proza “Fil-Bitha” miktuba minn Frank Bonett, inqrat minnu stess. Manwel Cassar, kiteb u qara zewg poeziji, “Ghal Darcy Freeman” u “Wara l-Ghabex, Cape Shank’, filwaqt li tlitt poeziji tal-membru minn Queensland, Vincent Anastasi, “Id-Dell”, “Taqtigha” u “San Pawl” inqraw minn Rose Lofaro.
Imbaghad kellna intervent muzikali iehor mill-grupp ta’ Laurie Armato, Joe Gauci, Manuel Casha u Joe Camilleri.
Il-PRO tal-Grupp, Paul Vella, imaghad qara novella tieghu stess, “Ma Kienx Dundjan tal-Milied”. Joe Saliba, ghadu kemm ippubblika ktieb iehor, “Uluru”, gabra ta’ poeziji mill-1997-2008, ktieb sabih hafna. Joe qralna tlitt poeziji minn tieghu: “Sarah Island (Macquire Harbour, Tasmania)”, “Skont Kif Johodha” u “Hajki Amoruzi”.
Il-Wyndham Maltese Choir tawn zewg kanzunetti ohra sbieh.
Wara, Rosemary Attard, qrat il-proza taghha “Gurnata fil-Harifa f’Melbourne 2009”.
George Aquilna kittieb ta’ poeziji sbieh u ghannej tajjeb, ma setghax ikun maghna minhabba li kien xi ftit ma jiflahx u ghal dan il-ghan, il-poezija tieghu, “In-Nemla”, inqrat minn Ray Anastasi. Ray imbaghad qralna zewg poeziji ohra, xoghoijiet tieghu, “Qasmuli Qalbi” u “Dejjem Tahfrilna”.
L-ahhar bicca proza, “Student Akkanit”, inqrat minn Dr Victor Sammut.
Wara dan il-Wyndham Maltese Choir ghalaq il-lejla bil-kant ta’ Advance Australia Fair.
Nirringrazzjaw lil Ray Anastasi ghall-Koordinazzjoni u preparamenti ghal din il-lejla; l-ghazla tal-materjal kien f’idejn Dr Victor Sammut, Manwel Cassar u Ray Anastasi; Amministrazzjoni: Rosemary Attard u Marie-Louise Anastasi; xoghol tal-ktejjeb kien f’idejn Ray Anastasi.
Ringrazzjament ukoll lill-Membri tar-Reskeon Maltese Association u Reskeon Seniors Group, Caesar Vella, Phyllis Vella u Salvina Vella (li hija wkoll membru tal-Grupp) li hadu hsieb l-ikel fil-kcina u t-te u l-kafe`.
Ringrazzjament specjali li Dr Clemente Zammit, ghax-xoghol sabih li ghamel bil-powerpoint fuq l-istorja tal-Grupp.

X'jiftakru rigward Mike Bongiorno u l-ewwel televizjoni hawn Malta

Kif tafu ftit jiem ilu gie nieqes il-prezentatur Taljan Mike Bongiorno. Hsibt li nistaqsi lil ftit hbieb minn tieghi ftit mistoqsijiet rigward dan il-personagg daqshekk influwenti fil-qasam televiziv.

1. Kif ghextu l-waqt meta dahlet it-televizjoni (RAI) fid-dar tieghek?

Mario Azzopardi:- Fil-familja taghna dam ma dahal it-televizjoni u anki fit-triq taghna, forsi kien hemm zewg familji li kellhom sett fil-bidu. Konna nistaghbu nharsu mill-antiporta 'l gewwa, forsi naqbdu xi ftit xbihat. Mill-gallerija kont nara sett iehor u nahseb li dawk il-girien tal-faccata kienu jgerru l-purtiera halli nkun nista' nara. F'sdawk is-snin imbieghda, it-televizjoni kien kolp kulturali u diga' kien hemm il-kundanna ghal certi programmi "oxxeni". Ghadni niftakar sew il-kampanja li kienet ssaret kontra z-zfin "skandaluz” tal-gemelli Kessler. Dak tal-Kessler kien dnub li kelli nqerr ta' spiss!

Alfred Massa:- Meravilja. Qatt ma konna ħlomna ħolma bħal dik. Id-dar ma kellniex sett tat-televiżjoni peress li ommi kienet tbati b'għajnejha u missieri ma xtaqx ipoġġiha f'okkażjoni prossima. Imma jien kont spiss immur għand ħbieb u aktar tard għand l-għarusa (illum marti) biex narah.

Alfred Palma:- Qabel ma dahal it-television hawn Malta, is-sorsi ewlenin ta’ divertiment ghall-familja Maltija kienu r-Rediffusion u c-cinema. Meta dahal it-televison, lejn tmiem il-hamsinijiet, il-Maltin sabu sors iehor ta’ divertiment li, inghid, biddlilhom hajjithom. Dak iz-zmien kien popolari hafna il-quiz Il Musichiere, immexxi mill-mibki Mario Riva. Dan miet tragikament fl-1960 u warajh dahal Bongiorno, li dlonk kompla bil-kbir fejn halla Riva.

Charles B. Spiteri:- Kont ghadni ckejken meta rajt l-ewwel kaxxa tat-televizjoni ghand in-nies. It-televizjoni kien ghadu fil-bidu tieghu u kienu jixtruh biss, dawk li kellhom il-flus. Allura dak iz-zmien, lejn nofs is-snin hamsin, kont ghadni l-Blata l-Bajda ghand in-nanna, u fis-sajf, peress li kull filghaxija, kulhadd kien jintasab fuq is-siggijiet fuq il-bankina, jien kont nimxi hames passi u noqghod bilwieqfa quddiem id-dar tal-familja Ghirxi.
Din il-koppja bla tfal kellha l-ewwel televizjoni fit-triq, ezatt faccata tal-bieb ta’ barra. Hi u hu kienu joqoghdu fuq is-sufan, fis-salott, isegwu u jien barra l-grada. Darba offrewli biex jekk inkun irrid niehu siggu, u noqghod fl-istess post nara. Qatt ma dahhluni d-dar.
Imbaghad dahhlet it-televizjoni wkoll il-koppja Simmler, faccata taghna. Din l-istess, kienet koppja bla tfal. U allura dahhalt f’mohhi, li min ma kellux tfal – kellu l-flus! Darba s-sinjura Simmler stiednet lil nannti u lili biex immorru nsegwu l-funeral tal-President Amerikan John Kennedy. Kienet haga tal-ghageb.
Meta aktar tard, il-haddiema tal-Gvern inghataw somma flus kull wiehed bhala arretrati, missieri qataghha li jixtri t-televizjoni hu wkoll. Niftakar, kien xtrah minghand l-Erres, quddiem l-Ghassa tal-Hamrun. Fl-istess zminijiet, kienu maghrufin ukoll il-Leowe Opta. Izda skont ma jinghad, l-importanti kien l-gholi tal-aerial.
Li nista’ nghid hu li t-televizjoni qatilli passatemp sajfi, peress li konna niggennu ntajru t-tajra mit-terrazzin. Hekk kif bdew telghin l-aerials, it-tajr beda jithabblilna. Minflok gawdew il-hamiem ghajjien li kien jistrieh fuqhom!
Popolari mat-tfal fi zmieni kienu Rin Tin Tin u Penno di Falco- il Capo Cheyenne. Nannti u nannuwi dahhlu t-televizjoni aktar tard, meta filghaxija kienu jkunu fl-aqwa taghhom l-ispettakli tal-Black and White Minstrel Show.

Charles Casha:- It-televixin fid-dar fejn kont noqgħod daħal wara li kien ilu li daħal hawn Malta. Imma kien mument sabiħ u niftakar dakinhar li ġabuh, ma ċċaqlaqniex minn quddiemu. Kull programm kien x’kien, kien interessanti. L-ewwel programmli rajna kienet play ta’ Francis Ebejer,l i nsejt liema waħda kienet.

2. Kif tahseb li dan l-avveniment influwenza lill-familja Maltija?

Mario Azzopardi:- Kien hemm zmien meta l-prezenza ta’ Mike Bujongiorno kienet tinhass hafna; generazzjoni shiha ghexet bid-dehra tieghu kontinwament f’darha, ghalkemm nahseb li ftit kienu japprezzaw l-ironija gentili tieghu.
Illum hemm ikoni godda u ma nahsibx li kien hemm xi intervall ta’ riflessjoni dwar Mike Buongiorno, lanqas fost in-nies godda tal-media. L-ahbar ghaddiet mal-ohrajn. Hasra li d-diskors jaqa’ fuq hwejjeg banali u jevita s-sustanza. Buongiorno kellu hafna sustanza.

Alfred Massa:- Ħafna. Biddel l-istil tal-ħajja Maltija kważi għal kollox. Dan bit-tajjeb u l-ħażin tiegħu, imma huwa fatt innegabbli li kompla jiżviluppa matul is-snin.

Alfred Palma:- Il-wasla tat-television, kif ghidtlek, influwenzat bil-kbir il-hajja tal-Maltin. Dak iz-zmien kellna biss il-programmi tar-Rai, programmi ta’ kull generu, li kellhom xi haga ghal kulhadd. Imma l-aktar li kienu jintoghgbu kienu l-quizzes u l-programmi ta’ varjeta`.

Charles B. Spiteri:- Il-Malti hu, kif ng]idu bl-Ingliz, copy cat. Ghalhekk l-influwenza televiziva, minn programmi u films Amerikani (li dawn in-nies kienu dejjem qabilna f’kollox) bdiet tkun pozittiva. Bdiet diehla l-permissività u l-fatt li xejn mhu xejn. Mhemmx dnub, mhemmx hazen (bl-iskuza tal-‘miskin’ u l-‘miskina’ u spiccajna biex mhemmx Alla. Wasalna wkoll biex naghdru lill-hazin u nikkastigaw lit-tajjeb. Fuq dan inkiteb hafna, l-aktar fl-artikli li l-avukat Herbert Ganado kellu ta’ kull gimg]a u li jinsau migburin fil-kotba Jien inhobb nitkellem maghkom.

Charles Casha:- Niftakar meta bdejna naraw l-ewwel settijiet fil-ħwienet li kienu juru xandiriet mir-Rai. Kont tara hafna nies weqfin quddiem l-armaturi jaraw l-ahbarijiet jew programmi ohra bhal Carusello. Dan l-avveniment żgur li ġab bidla kbira fil-ħajja tal-familja Maltija. Naqas l-interess fiċ-ċinema li kien l-aktar mod popolari ta’ divertiment, żamm il-familja ġewwa, kabbar l-interess fil-World Cup għax issa bdejna naraw xi logħbiet u b’mod negattiv, naħseb li bdiet tinqata’ bil-mod il-mod, dik il-ħajja li konna nghixu, fejn kulħadd kien jinġabar f’kamra waħda u jitkellem. Issa bdejna ningabru f’kamra waħda, iżda kulħadd maqtugħ minn xulxin ghax kulħadd irid jara u jisma’.

3. Xi tghid dwar Mike Bongiorno u l-programmi tieghu matul is-snin? X’tiftakar l-aktar minn dawn? X’kien jolqtok l-aktar?

Mario Azzopardi:- Mike Bongiorno kellu l-hila jivvinta lilu nnifsu mill-gdid. Kien johloq dinamika singulari mat-telespettaturi u kien jolqotni l-espertizmu innokwu tieghu: jissintonizza mal-pubbliku minghajr ma jippatronizzah. Kont nammira hafna s-semplicita` u l-ironija tieghu.

Alfred Massa:- Mike Bongiorno kien preżentatur tajjeb ħafna speċjalment fejn jidħlu l-quizes. Kultant kien idejjaqni ftit għax l-umoriżmu tiegħu ġieli kien punġenti barra milli kien jippretendiha żżejjed. L-aktar programm tiegħu li kien jogħġobni La Ruota della Fortuna. Kien programm divertenti u istruttiv ukoll.

Alfred Palma:- Meta Mike ha over minghand Riva, kien ghadu zaghzugh, mimli energija (li zamm sa xjuhitu u mewtu). Kellu sens kbir ta’ professjonalita` u karizma, u kien ihallik imwahhal ma’ l-iscreen tat-television. L-aktar li kienu joghogbu, u kienu jgbdu l-udjenza kienu Campanile Sera u Rischiatutto. Lili kien jolqotni l-aktar dan il-quizz ta’ l-ahhar, ghax minbarra li kien imfawwar bil-kultura, kien joffri premjijiet fantastici ta’ flus lir-rebbieha, u ghalhekk tista’ tobsor
x’tensjoni kien ikun hemm lejn tmiem il-quiz! Izda minbarra l-quizzes, Mike kellu wkoll quizzes ohra interessanti, u lejn it-tieni fazi tal-karriera tieghu ibbrilla ghal bosta snin fil-quiz La Ruota della Fortuna, li aktar mil-lum, hajr ghall-karizma ta’ Mike, kien jigbed miljuni ta’ telespettaturi.

Charles Casha:- Jien ma tantx segwejtu wisq lil Mike Bongiorno ghalkemm rajtu kemm-il darba. Kien preżentatur qawwi ħafna, forsi xi kultant ftit arroganti (mhix qed ngħidha b’disprezz) imma hekk kont inħossu. Forsi ghandi idea ħażina. Pero` kien kapaċi ħafna u ħalla impatt qawwi fuq it-telespettaturi.

4. Kif hassejtek malli sirt taf li Mike Bongiorno m’ghadux maghna? X’tiftakar l-aktar minnu?

Mario Azzopardi:- Hassejt li miet xi hadd li fil-verita`, kellu xi haga li taghtik l-impressjoni li hu etern. Irriflettejt li anki wara l-maskra tal-“allegrija”, l-ahhar appuntament tal-bniedem hu mal-mewt. L-aktar li niftakar minn Bongiorno hi s-serata li kien iddedikalu Bruno Vespa f’Porta a Porta meta harget l-awtobijograija tal-prezentatur : kwazi b’dizinvolutra kien iddeskriva kif zgicca mill-fucilazzjoni mill-Gestapo fl-ahhar mumenti, bis-sahha ta’ negozjar li kien sar biex jitpartu l-prigunieri tal-gwerra.

Alfred Massa:- Iddispjaċieni meta smajt bil-mewt tiegħu. Fhimt li bid-difetti li seta' kellu, it-TV kienet tilfet preżentatur mill-kbar. Ma naqbelx ma' dawk it-Taljani li qisuh bħala Il-papa' della TV. Kien hemm preżentaturi oħra tal-kalibru tiegħu bħal Mario Riva u Corrado, biex insemmi tnejn.

Alfred Palma:- Meta smajt bil-mewt ta’ Mike inhsadt. Nammetti, xi drabi kien jirritani bis-sens ta’ superjorita` li kien jadotta; ma kienx icedi argument kif gieb u lahaq, u niftakar tajjeb il-battibekk jahraq li darba kellu ma’ Sgarbi (xejn inqas puntiljuz minnu) li fih kwazi gew fl-idejn. Niftakar ukoll kif darba avvelixxa wahda mill-konkorrenti meta qabadha b’xi noti miktuba waqt puntata ta’ (minghalija) Lascia o Raddoppia. Tant avveliha li hassha hazin. Imma mbaghad Mike kien inehhili kull sens ta’ antipatija bil-paprati celebri tieghu, li bosta drabi kienu jifqghuk bid-dahk u li llum, ma’ kull tifkira ta’ Mike, jiffurmaw parti integrali mill-istorja tat-televizjoni Taljana. Niftakar ukoll cajta helwa li ghamlulu fuq Canale 5, meta Luca Barbareschi mar travestit ta’ konkorrent waqt puntata ta’ La Ruota della Fortuna, u waqqa’ lil Mike ghaz-zuffjett. Hemm trid tarah jirrabja lil Mike! Minkejja kollox, ic-cajta ma hadhiex. Kien professjonist perfett!

Charles B. Spiteri:- Meta tkun zghir fl-età ma taghtix kas il-mewt ta’ min hu ferm akbar minnek. Izda meta d-distakk fl-età ma jkunx kbir hafna, allura tibda tirrealizza li tinsab qrib l-istess triq ta’ min halliena. Ghalhekk jiddispjacik ghalih u tiftakar fl-istejgis li jista’ jkun fadallek. Hu minnu li l-Malti jghid li ‘imutu l-hrief qabel in-naghag’, izda dik eccezzjoni ghax generalment, in-naghag jinqatel qabel il-haruf! Mike Bongiorno, kif intqal fuq l-istess stazzjonijiet tat-televizjoni, jista’ jitqies ir-re tax-xandir televiziv.
Jien lil Mike nibqa’ nassocjah mal-kwizz.

Charles Casha:- Bħal kull mewt oħra hasditni. Kont qed inqalleb xi programmi meta rajt l-ahbar tal-mewt tieghu. Ftakartu l-aktar jghajjat “Allegria”. Kienet xi ħaġa li kien iħobb jaghmilha.

5. Xi tghid dwar il-kwalità tal-programmi tal-imghoddi mqabbla ma’ tal-lum?

Mario Azzopardi:- Teknikament m’hemmx paragun. Il-programmi tal-imghoddi kienu lineari u statici hafna. Illum hemm hafna aktar plasticita’ u manipulazzjoni digitali li timpressjona. Imma fil-programmi tal-lum hemm anki t-trijonf tal-banalita` fuq is-sustanza; tal-prezunzjoni, il-pozi u l-blaff kontra s-serjeta` u l-passjoni ta’ dari. Imma gust li nghid ukoll li llum il-programmi huma aktar “demokratici”, bil-perikli kollha li jgib mieghu dan l-istat ta’ fatt, specjalment fejn tidhol il-kwalita` tal-kontenut.

Alfred Massa:- Teżisti differenza kbira. Anzi jekk kultant inħossni mweġġa' għax nara li d-diċenza fis-sens wiesgħa tal-kelma ħadet daqqa 'l isfel.

Alfred Palma:- Hemm bahar jaqsam bejn il-programmi ta’ dak iz-zmien u dawk tal-lum. Jekk xejn, l-istazzjonijiet kienu limitati: ir-Rai u wara, hawn Malta, TVM. Maz-zmien fl-Italja fegget il-Mediaset u aktar varjeta` u ghazla ghat-telespettatur. Imma l-programmi ta’ dak iz-zmien kienu varjati u ta’ kwalita`, mahsuba li jaghtu lill-ispettatur valur ghal flusu; u kienu maghmulin b’attenzjoni u koncentrazzjoni u fuq kollox b’dedikazzjoni u professjonalita` . B’hekk, it-telespettaturi kienu aktar jingibdu lejn l-ikoni favoriti taghhom, partikolarment Mike Bongiorno. Illum ninsabu fgati bl-istazzjonijiet televizivi, u kull wiehed ifittex li jifdi l-ispejjez: ergo reklami u programmi li joghgbu lill-massa, irrispettivament humiex ta’ kultura jew trash.

Charles B. Spiteri:- Forsi din il-mistoqsija missejtha ftit aktar ’il fuq. Dari, meta l-biza’ mit-televizjoni kien kbir ghall-valuri nsara taghna- konna naraw bicca koxxa ta’ mara u niskantaw. Illum wasalna naraw lill-bniedem gharwien huta u ma niskantaw xejn. Ghaliex? Ghax uri llum u uri ghada, kollox jindara u jigi kkupjat. Illum mhemmx ghalfejn tizzewweg biex tara n-nudità tal-mara. Sempliciment tinxtehet komdu fuq sufan… u ssegwi. U l-filmati tal-lum huma kollha fuq l-infedeltà, serq, drogi u qtil, qisu xejn mhu xejn. Ebda filmat li joffri taghlim lit-telespettatur, li jghinu jaghder u jahfer lis-sieheb jew siehba tieghu. Xejn ma jghallem kif tfaddal u tibza’ ghall-flus. Minflok, naraw kif ghandna nkunu socjetà konsumista. Uza, armi u ixtri.

Charles Casha:- Wiehed irid joqghod attent meta jiġi biex iqabbel ghax iż-żminijiet, il-mentalita`, l-apparat, il-finanzi ecc huma differenti bejn zmien u iehor. Barra minnhekk wieħed jaf ikun preġudikat ghax tidhol ċerta nostalġija. Xi programmi kienu jogħġbuni hafna, kieku kelli narahom illum, forsi ma jogħġbunix daqshekk. Naħseb li kull żmien għandu tiegħu.

6. X’jistghu jitghallmu prezentaturi Maltin minn personagg bhal Mike Bongiorno?

Mike Bongiorno:- Ghandhom jitghallmu li biex tohloq sintonija awtentika mal-pubbliku m’ghandekx ghalfejn titqanzah, tixxenja u tonfoh lilek innifsek b’mod redikolu.

Alfred Massa:- Naħseb li ma nistgħu qatt nilħqu l-livell tal-preżentaturi barranin. L-ewwelnett il-klijentaliżmu u l-passjoni politika huma qawwijin ħafna fostna. Barra minn hekk neqsin mill-professjonalita'.

Alfred Palma:- Il-prezentaturi Maltin ghandhom hafna x’jitghallmu minn Mike. Mike kien artist, karizmatiku, dejjem mimli energija, li l-ghajta ferrieha tieghu Allegria kienet iddahhlek mill-ewwel fl-atmosfera tal-quiz, festival jew xi jkun se jipprezentalek. Kien dejjem jaf xi jrid, kien stinat u gellied u ma jerhiha lil hadd. Xi drabi, jekk xi hadd kien jitfaghlu xi botta b’cajt, kien jehodha di petto u erhilu jweggghu sarkastikament b’ilsienu. Imma kien professjonist imwieled; kellu d-don tal-karizma, li ma takkwistahx bit-tahrig. Izda l-prezentaturi taghna, ukoll jekk izommuh b]hsimbolu ta’ dak kollu li tista’ toffri t-televizjoni, jistghu jitghallmu hafna minnu, u b’
hekk, jekk xejn, jiksbu aktar sodisfazzjon mill-karriera taghhom.

Charles B. Spiteri:- Il-prezentaturi Maltin ghandhom ferm x’jitghallmu minn Mike Bongiorno. Ibda biex ma jghaddux kummenti personali wiehed lill-ohra waqt il-programm. Imbaghad, li jkollhom programm studjat minn qabel biex huma juru l-hila taghhom. U fl-ahharnett li jzommu s-serjetà li kien izomm hu. Ghalkemm kien ikollu xi zeffiena ’l hawn u ’l hemm, ma konniex naraw il-pastazati fl-ilbies li qed naraw illum. Din però tista’ tkun rizultat taz-zmien. Ma nafx kieku Bongiorno kien prezentatur illum, x’tip ta’ lbies u tqaccit fiz-zeffiena stajna naraw. Ghax kif digà ghedt, it-televizjoni beda biex ha s-subgha u spicca biex ha l-id.

Charles Casha:- Naħseb li hemm ħafna x’jitgħallmu,mhux minn dan il-personaġġ biss iżda minn għadd ta’ personalitajiet oħrajn fuq il-televixin, kemm dak Taljan u kemm ta’ pajjiżi oħrajn. Il-preżentaturi tagħna jagħmlu tajjeb kieku jippreparaw ruħhom aħjar, inqas storbju u ghajjat qishom qegħdin fi pjazza u jagħmlu riċerka serja qabel itellgħu programm.

The SSAsturias website

Some months ago (I apologise for this delay) Vicki Doherty from Melbourne (Australia) sent me this e-mail.

Dear Patrick
I came across your name while doing some internet searching on Malta ... and just thought you may be interested to visit my website which is devoted to the ship SS Asturias and its passengers, many of whom were Maltese migrants to Australia. The site is at : www.ssasturias.net and has photographs, stories and passenger lists, which I am gradually building up. I'm trying to get it known out there, particularly to any Maltese ex-passengers and their families who may be interested.
kind regards
Vicki Doherty(Melbourne)

An excerpt from the SSASTURIAS site:

"This site has been created to provide a central place to gather information about the SS Asturias II and may be of particular interest to those passengers who came to Australia aboard her in the 1940s and 1950s when the ship saw service as a ‘migrant ship’. All genuine material for publication on the site that may be of interest to others is welcome including photographs, memorabilia and stories."

Contact e-mail: info@ssasturias.net