Intervista ma' Manwel Cassar mill-Awstralja

1. X’inhi r-relazzjoni ta’ Manwel Cassar u l-Awstralja llum? Xi tfisser Malta ghal min jinsab fil-pozizzjoni tieghek?

Primarjament jien abitant fl-Awstralja u ili noqghod hawn izjed minn darbtejn snin milli kont f’Malta. Ma domtx ma drajt u ghadni sal-lum ma jiddispjacinix li sifirt. Dan ma jfissirx li ma hemmx x’inhoss in-nuqqas tieghu. Bl-istess mod inhoss li, kieku kelli nerga’ nibda noqghod f’Malta, cert li nhoss xi nuqqas ta’ tgawdijiet t’hawn li mhumiex iddupplikati f’Malta.

Ghal min jinsab bhali, Malta tibqa’ mahbuba. Fejn isir it-twelid jibqa’ influwenza kbira. Malta ghandha l-karattru taghha li huwa uniku u l-Maltin imsifrin jiftahru bih. Ahna nirreferu ghalina bhala Maltin-Awstraljani u ngawdu c-cittadinanza taz-zewg pajjizi. L-isfond religjuz, storiku, socjali ta’ wiehed jaf lill-iehor u jiltaqa’ sikwit mieghu, flimkien mal-uzu tal-Ilsien Malti fil-hajja ta’ kuljum u fid-Dipartimenti tal-Gvern u f’kull htiega, jibqa’ maghzuz u jlewwen l-ezistenza tkun fejn tkun.

2. F’liema attivitajiet jew ghaqdiet jew inizzjattivi kont u inti impenjat?

Fl-1959 waqqaft l-Ghaqda tal-Letteratura tal-Maltin fl-Awstralja li kienet miftuha ghall-kittieba Maltin li jiktbu mhux biss bil-Malti. Kellha hafna attivitajiet fi hdanha u fil-pubbliku. Wara hafna snin raqdet. Imbaghad Guzè Abela waqqaf il-Maltese Literature Group li wara zdied bil-Malti: Grupp Letteratura Maltija. Il-M.L.G-G.L.M. ghadu jezisti attivament. Ghal xi snin jiena kont president tieghu. Bqajt niehu sehem fil-laqghat ta’ qari privat u fil-pubbliku. Iz-zewg ghaqdiet li semmejt hargu kotba, antologiji ta’ kitba tal-membri. Kienet ukoll titmexxa pagna letterarja ta’ kull xahar fil-gazzetta Malta li m’ghadhiex tezisti. Il-gazzetta tal-Maltin, The Maltese Herald, ilha u baqghet tohrog kull gimgha. Jiena kkontribwixxejt kemm-il darba fil-pagna letterarja li kien jiehu hsiebha Gorg Chetcuti sa mewtu. Kont fl-istess hin inxandar fl-istess gazzetta pagna tieghi kull xahar bl-isem “Milli Ghandi”. Kienet pagna ta’ komponimenti, kritika letterarja, poeziji bil-proza u rapporti.

Ghal xi zmien kont president tal-Australian Multicultural Writers Association li kienet tal-membri ta’ bosta nazzjonalitajiet. Drabi hadt ukoll sehem b’qari bil-Malti u bl-Ingliz ta’ xoghlijieti f’festivals kemm tal-Maltin u kemm tal-barranin. Jiena msieheb ukoll fl-Akkademja tal-Malti, l-Ghaqda tal-Malti (Universita`) u l-Ghaqda Letterarja Maltija (illum xolta).

Ghadha kemm twaqqfet minn Dr. Maurice Cauchi l-Association of Maltese Writers in Australia and New Zealand, li hija ghaqda informali kkoordinata mill-Maltija Dr. Lou Drofenik, u jiena ninsab f’din l-ghadqa.

Hadt ukoll sehem b’qari ta’ xoghlijieti ghal bosta snin u ghadni niehu sehem b’tahditiet fuq il-poezija Maltija tradizzjonali u moderna u fuq wirjiet tal-arti fin-National Gallery of Victoria – qed nghid ghal sehmi fil-programmi Maltin tar-radju tal-iSpecial Broadcasting Service.

Billi jiena wkoll pittur, ninsab imsieheb f’sitt ghaqdiet tal-arti, membru tal-kumitat f’wahda minnhom u kunsillier f’ohra. Din tal-ahhar, il-Victorian Artists Society, kellha bhala msiehba xi whud presidenti, uhud mill-artisti l-aktar maghrufa u mdahhla kontinwament fil-kotba u programmi tal-istorja tal-arti tal-Awstralja. Kemm-il darba wrejt xoghlijieti individwalment kif ukoll ma’ ohrajn. Bhalma fil-poezija u fil-proza, irbaht f’konkorsi/wirjiet tal-arti. L-istil tieghi huwa espressjonist.

3. Fil-belt fejn tghix, il-Maltin (u anki komunitajiet ohrajn) kemm jiehdu interess fil-letteratura?

Il-Maltin generalment iktar mohhhom fil-familja u fix-xoghol u f’certu ghadd fil-festi religjuzi msejsin fuq ta’ belthom jew rahalhom ta’ Malta, milli fuq il-letteratura. Madankollu xi ftit mijiet jattendu ta’ kull sena ghal-Lejla Muziko-Letterarja tal-M.L.G.-G.L.M. Imbaghad, fl-istess ghaqda hemm qalba ta’ membri li jattendu dejjem ghal-laqghat ta’ qari tal-ghaqda ta’ kull xahar.

Daqsxejn tqil ghalija biex nitkellem fuq komunitajiet ohra. Ma nafx b’ghaqdiet specifikament ta’ nazzjonijiet ohra, imma naf b’gazzetti taghhom kif ukoll lil xi kittieba letterarji taghhom. Nobsor li hemm ghaqdiet – darba kont mistieden minn socjetà tar-Russi u kont qrajtilhom bil-Malti poeziji tieghi u traduttur Russu qalhom bir-Russu, Kienet esperjenza li ghogbitni u mid-dehra lil dawk – numeruzi – li attendew.

Il-mistoqsija tieghek qieghda tnebbahni biex naghmel daqsxejn tar-ricerka dwar ghaqdiet letterarji ta’ komunitajiet ohrajn. Bilhaqq, naf b’bosta ghaqdiet letterarji tal-Ilsien Ingliz u hadt sehem b’qari f’xi whud – qari ta’ poeziji tieghi bl-Ingliz jew maqlubin ghall-Ingliz mill-Malti tieghi.

4. Xi tghid dwar il-kittieba Maltin fl-Awstralja llum? Min huma u x’qed jinkiteb?

Il-kittieba Maltin-Awstraljani mhumiex numeruzi u li naf bihom huma f’zewg Stati, Victoria u New South Wales. Hemm wiehed fi Queensland. Qed nalludi ghall-kittieba bil-Malti. Dawk li jiktbu bl-Ingliz huma mferrxin aktar. Il-kittieba tal-Malti huma iktar mixhuta fuq il-poezija milli fuq il-proza, ghad li proza letterarja nkitbet ukoll bhal minn Dr. GuzÁ Abela, Gorg Chetcuti, Joe Axiaq, Rigu Bovingdon u minni.

Il-kittieba tal-versi Maltin ivarjaw bejn il-qabbiela u bejn il-poeti. Fl-oghla skala, fil-fehma tieghi, joqoghdu Dr. GuzÁ Abela, Gorg Chetcuti, Joe (Valentin Barbara) – it-tlieta regghu siefru, did-darba ghad-Dinja l-Ohra t’Hemm Fuq, Joe Saliba, Manuel Casha, Dr. Maurice Cauchi u Pauline Curmi. Ghandna poeti ohra, Manwel Nicholas-Borg f’certi suggetti (gie nieqes ukoll), Frank Zammit, Fredu Casha u Baldass Armato (anki dan gie nieqes). Il-qabbiela. Li mhux dejjem iqabblu anki meta jkunu minghalihom qed iqabblu, huma iktar numeruzi.

Zewg poeti magguri, Albert Marshall u Charles Coleiro, ghexu ghal xi zmien fl-Awstralja. Ma nafx sewwa x’kiteb Coleiro mill-Awstralja, imma naf b’ghadd ta’ poeziji li Marshall kiteb minn hawn, anki bi sfond Awstraljan.

X’qed jinkiteb? Xejn mill-mejtin Abela, Chetcuti, Barbara, Nicholas-Borg u Armato. Jekk qed jiktbu fil-Genna, nittama li nkun nista’ ngawdi xoghlijiethom jekk jisthoqqli. Lanqas ma qed jinkiteb minn Cauchi, avolja hajjartu bil-fomm. L-ohrajn irrid nemmen li qed jiktbu iktar bl-istil taghhom. Jiena nnifsi ma waqaftx – ippassjonat.

5. Naf li l-Maltin ghandhom ukoll il-programmi tar-radju u l-gurnali taghhom. Xi tghid dwar dan?

Hemm programmi tar-radju bil-Malti fuq numru ta’ stazzjonijiet u huma ta’ kuljum. Jiena ma tantx nismaghhom ghax dejjem imhabbat, per ezempju, b’xoghol ta’ interpretu li jbeghedni mid-dar u mir-radju. Mill-ftit li nisma’, il-programmi huma mixhutin ghall-gosti tal-poplu. Kien ikun hemm taqsima letterarja kull nhar ta’ Tnejn, imma r-regolarità taghha tnehhiet.

Sehmi fl-iSpecial Broadcasting Service ga semmejtu. Gurnali bil-Malti? Ghandna gazzetta wahdanija li tohrog minn Sydney bl-editur taghha Lino Vella. Hija The Maltese Herald li xxandar l-ahbarijiet u artikli bil-Malti u bl-Ingliz. Hija popolari mhux hazin fost il-Maltin tal-Awstralja. Gorg Chetcuti kien johrog pagna letterarja, kif ghedt, imma hadd ma dahal ghaliha wara mewtu.

6. Iddeskrivi fi kliemek il-belt fejn tghix u ghidilna ftit kif inhi x-xitwa hemmhekk.

Melbourne hija l-kapitali tal-Istat ta’ Victoria. Il-maggoranza tal-Maltin-Awstraljani joqoghdu go Victoria u fi New South Wales. Melbourne hija belt moderna b’bosta bini gholi (skajskrejpers), imma ghandha wkoll kemm-il bini ta’ mitt jew ’il fuq minn mitt sena ilu u dan jaf ikun ikklassifikat bhala heritage u l-faccata quddemija tieghu tkun trid tinzamm anki jekk jimmodernizzaw il-gewwieni tieghu. Il-bini ta’ Melbourne huwa generalment tal-ufficcji u tal-kummerc tal-hwienet, ristoranti, kafejiet, muzewijiet, galleriji tal-arti li l-ikbar wahda hija l-Gallerija Nazzjonali ta’ Victoria, b’xoghlijiet ta’ artisti maghrufa ta’ matul l-istorja kollha tal-arti internazzjonali, knejjes u katidrali ta’ hafna denominazzjonijiet. Melbourne ghandha l-port fejn kienu jinzlu l-art l-immigranti u ghandha x-xmara Yarra li ddur bicca sewwa maghha. Il-katidral Kattoliku glorjuz huwa ddedikat lill-San Patrizju. Ghandna wkoll zewg stazzjonijiet kbar tal-ferrovija, is-South Cross u Flinders Street. Fiha jahdmu kontinwament it-trammijiet. Hemm ukoll xarabankijiet u, l-iktar ghat-turisti, speci ta’ karozzini biz-zwiemel. Il-karnival t’hawn jissejjah Moomba, li hi kelma Aborigina li tfisser “Ejja ningabru u niehdu gost” u jkollu karrijiet mill-isbah. Kien hemm xi zmien meta l-Maltin t’hawn kienu jiehdu sehem b’xi karru li jirreklama ’l Malta.

F’Melbourne ahna l-Maltin-Awstraljani waqqafna l-monument Shelter of Peace li jfakkar sehem Malta fit-Tieni Gwerra Dinjija u l-ghoti tal-George Cross. Fuq il-plakka li turi min kienu ‘l-percimes’ li hadmu fuqu b’kumitat hemm ismi u sehmi kien ta’ art advisor u fund raiser. Kull April issir cerimonja kommemorattiva hdejn dal-monument.

Jiena noqghod fis-subborg ta’ Elwood li hu madwar 10 kilometri bghid minn Melbourne. Noqghod qrib il-bahar – Port Phillip Bay. Dari ta’ zewg sulari thaddan isfel fejn nghixu l-hajja tal-gisem marti Josephine, binti Bernardette u jiena, u fuq fejn nghix l-ezistenza tar-ruh ta’ kittieb u ta’ pittur ghax fuq ghandna l-istudju u l-istudjow. Josephine ghandha kitbiet taghha wkoll, waqt li Bernardette tpitter bi stil naive. Huma ghandhom certu vantagg li ma jhabblux rashom jekk ma jipproducux xoghlijiet. Id-dispozizzjoni tieghi hija differenti. Jiena akkanit assolut u ma nghaddix minghajr xoghol gdid.

Ix-xitwa t’hawn? Naturalment, kiesha. Melbourne hija, madanakollu, imsemmija ghall-erba’ staguni fl-istess jum! Ahna drajna t-temp t’hawn u ma jwaqqafna kwazi xejn milli nkunu rridu naghmlu. Il-borra ma tantx ingarrbuha. Hi tiksi l- gholjiet u l-muntanji u halli ghal dawk li jhobbu jiskejzjaw! Sydney hija wisq iktar umda, waqt li Adelaide (fl-istat ta South Australia) ghandha klima inqas esagerata. Perth (fl-istat ta’ Western Australia) tvarja u taf tkun bejn iz-zewg estremi. Brisbane (fl-istat ta’ Queensland) hija shuna. Darwin (fl-istat ta’ Northern Territory) hija tropikali. Hobart (fil-gzira Tasmania) hija iktar kiesha minn tal-istati l-ohra.

7. Naf li kultant zmien tinzel Malta tippartecipa wkoll f’lejliet ta’ natura letterarja. Xi tghid dwar dan u liema hija r-relazzjoni tieghek mal-kittieba u l-ghaqdiet letterarji f’Malta?

Meta ninzel Malta kull tant snin, iva, infittex li nikkontribwixxi f’laqghat letterarji ta’ qari jew bi skop letterarju. Hekk, hadt sehem mal-Ghaqda Letterarja Maltija u mal-Ghaqda Poeti Maltin, waqt li attendejt laqgha tal-Kunsill tal-Akkademja tal-Malti u indirizzajt lill-kunsillieri.

Iltqajt ukoll ma’ numru ta’ kittieba ta’ Malta billi zorthom f’darhom. Barra mid-diskors ta’ bejnietna, inhobb nistieden lill-kittieba biex naqraw privatament poeziji taghna. Hekk, per ezempju, ghamilna Achille Mizzi u jien b’qari lil xulxin.

Wiehed mill-kittieba li kont nikkorrespondi mieghu ghal ghexieren ta’ snin sa ma miet, kien John Sciberras. Kont ili nafu mill-hamsinijiet u kien ghajn ta’ ahbarijiet u kummenti letterarji. Ahna konna hbieb tabilhaqq, u bikrin fl-Ghaqda Kittieba Zghazagh li wara ssemmiet l-Ghaqda Letterarja Maltija.

Jiena ma ghandix xi ngerger minn kif laqghuni l-Ghaqdiet u l-individwi u mid-dhul f’pubblikazzjonijiet li nzertaw kienu mahsuba li jsiru meta kont fuq zjara. Imma nistaqsi lili nnifsi jekk l-istedin kienx isir kieku ma inzertajtx hemm. Infatti naf b’antologiji-kotba li hargu fi zminijiet ohra li fihom ma ddahhlux kittieba Maltin imsefrin. Din hi hasra ghax hu ta’ gieh ghall-Ilsien Malti li xtered barra mix-xtut Maltin u thaddem anki letterarjament minn Maltin ta’ barra. Ghaliex, mela, jithalla dan in-nuqqas? Ghax ma hemmx livell gholi bizzejjed barra minn Malta? Nghid b’konvinzjoni li hemm min ghandu ghajnejn biex jara. Il-pregudizzju ikrah. Boghod mill-ghajn, boghod mill-qalb? Konvenjenza tad-distanza li tnaqqas il-kompetizzjoni bl-idea li ghal mitt ghadma hawn mitt kelb? Attitudni egoistika? Hi x’inhi r-raguni jew l-iskuza, mhux servizz sodisfacenti ghall-Ilsien Malti. Mela,

“L-imhabba tal-Ilsien Malti
Mhix kbira daqskemm tidher.”
(Dun Karm)

Antologisti u programmaturi serjissimi jmisshom jafu ahjar.

8. Fil-qosor, liema huma l-pubblikazzjonijiet fejn dehru l-kitbiet tieghek?

Prominenti huma: Il-Muza Maltija (Aquilina), Vatum Consortium (Vassallo), Driegh Ma’ Driegh (ma’ ohrajn fi hdan l-Ghaqda tal-Letteratura tal-Maltin fl-Awstralja), Lejla Xitwija (tejp ma’ ohrajn), Oceghanja (ktejjeb u cd), diversi antologiji tal-Ghaqda Letterarja Maltija, u tal-Hegga Letterarja ’82. Hemm ukoll Irjieh u Frott Iehor (antologiji tal-Maltese Literature Group – Grupp Letteratura Maltija). Bl-Ingliz, Rainbow Rising u Today I Write (tal-Victorian Association of Multicultural Writers, Australia). Lista ahjar tinsab fi Frott Iehor (antologija tal-Maltese Literature Group – Grupp Letteratura Maltija).

POEZIJI

XOTT

Lill-kotra fostna xxuttalna

il-biki mad-dmugh li xxuttajna.

Toqoghdilna l-maskra tal-halq imcarrat

tal-Luna Park; meta minnu naqbzu 'l barra

mill-kurituri tal-ferrovija

tat-twahhix mill-ispirti

bid-dahka nohorgu.

Ma nafux hlief nissiehbu

f'karnival li b'kollox jiddiehak.

Nedhew bil-kaxxi

tal-merkanzija tat-televizjoni

li jimpurtawlna

l-ahbarijiet morri tal-barranin

'mma dawn f'hin l-ikel inlaqqtuhom

ma' l-anti pasto u mad-dezerta.

Ma jfurilniex bil-generozita` dmughna li jaf isaqqi

l-inxufija tad-dezerti.

Irieghed is-sala ta' zfinna

ir-raghad bit-tifqighat tal-glied ma' l-erba' rjieh;

ahna neghlbu s-sejhat

biz-zieda tat-tahbit

tas-saqajn u tat-tazzi.

18.9.07

THENNIJA

Jinfirxilna t-tapit l-ahmar.

Twarrbu. Bizzejjed ghaliha

it-trejqa mgebbla ghal darha.

Tinfed bil-hars il-barzakka tal-qamar

u jbattal minn go fiha l-kwiekeb

imraxxa fuq l-irjus li jitkebbsu

bil-holma tal-hlewwa.

Tmur tistad ghall-imriekeb imgharrqa,

ittellaghhom u tghammarhom

bil-ghana tal-ibhra tal-bahhara.

Tixhet mill-gallarija

tqassis ta' kwiekeb,

jehlu jzejnu t-twieqi tal-girien

f'Milied ta' dejjem.

Taqbez minn sigra ghal ohra tal-foresta

tnaqqar frotthom, li tiehu wkoll ghall-bejta;

b'kisja metall iz-zkuk ewliena

biex ma jqabbdux l-ghedewwa.

Pinzell iperper,

dejjiema demm tal-qalb iz-zebgha,

bil-qalb ipitter.

Kittieba, kompozitura muzikali

ma tafx tertiq ir-ruh.

Taf it-titriq f'kemm igib l-isem

tad-direttorju ohxon.

Tennija tfesdiq it-thennija

f'gagga 'mma b'virgi tal-frieghi.

Bandla hi w seratizz li minn fuqu

tfal jaqbzu jaghmlu bomba

fil-bahar. Hi l-Paciifiku

meta jobdi 'l ismu. Il-paci hi thennija,

mhux bomba.

1.10.08

The poetry of Arbind Kumar Choudhary from India

MY SONGS by Arbind Kumar Choudhary
(2008)

My Songs is a small collection of poems (34 in all) written by this Indo-English poet who lives in India, and edits the international literary journal KOHINOOR.

Themes

Of utmost importance is the dedication that introduces this collection: “Dedicated to the suffering humanity”. From the opening of this collection, the reader notes that Choudhary’s role is to give voice to those who are cast away by society. Thus the social theme is a very important one in My Songs. In Awake he strongly invites mankind to open its eyes in relation to wars and destruction. These are the consequence of what the poet calls “pig’s philosophy”, that is, the kind of reasoning which the superpowers and the greedy uphold. Choudhary asks, “Where is epiphany?”, or more simply, when is mankind going to understand that greed, corruption, war, manipulation of the weak, and suffering are going to lead us to total destruction?
Other poems linked to this theme are Hell, and India. In the latter, Choudhary (the poet as a voice of conscience) writes that “Modern Ashoka, Kautilya and Akbar/ have become nests of viper”, and shouts, “O Uncle Sam! Pay attention for sufferer’s claim.” In Leader, the poet knows of no half terms; for him he who uses power against the weak is a “Befooler of the pauper!”, master of “duplicity”, “A wolf in sheep’s clothing/ sheds crocodile tears for the suffering”, and a “Blood suckler of the sufferer!”.

In The Poor, Choudhary plays with the meaning of “pauper” and “poor” which for him assume a semantic difference: “paupers are not the time’s fool/ But time’s best Jewel”, and “The poor are those/ Who play false”. For Choudhary the big problem is not with those who are materially poor (the “best Jewel”), but with those who “play false”.

Arbind Kumar Choudhary writes about Death, and calls it “a true communist” (in the sense that it is equal to all). He describes The Earth as a space where opposite forces (bad and good, “vipers” and “party-poopers” on the one hand, and “the willow”, “the meadow” and “straw” on the other) coexist. In Friend, the poet upholds love and friendship (“best jewel”, “A boon in life!”), but is far conscious that in this world these are threatened by “sworn enemies”, these being “Lack of wisdom”, “Nepotism”, “cosmopolitanism” and “wealth”, described by Choudhary as “a wild goose chase/ For such a bird of passage” (see The Rich). In Terrorism, Choudhary writes that “Lack of love and wisdom/ Stirs raw mind for terrorism”. About Modern Man, the poet writes, “Man is the prize idiot of the earth/ while woman has a filthy faith”. About Religion the poet writes, “Religion is an intoxication”, and that “It is a tribulation/ if lacks meditation”.

Even though Choudhary is well conscious of the evil that reigns in this world, he also writes about positive things. In Bride he describes her beauty (“The vision of her physical fervor/ stirs sensations everywhere”). In The Ganga, the poet describes the river Ganges as “The watery ambrosia and Gloria”, “The enigmatic flow”, “a congregated might”, where “filth/ Is sunkened by her inrush”. Thus, this river has the necessary healing powers regarding mankind’s real weaknesses. In many ways this is linked to what the poet writes in Nature: whatever mankind’s evildoings are, Nature will always have the last word. Thus mankind (“maladroit”, “coward”, “cadger”, “perverse”, “infernal”) and nature (“a shaping spirit”, “bard”, “an ethereal minstrel”) are put in direct contrast in Nightingale. For Choudhary Nature and Spring are synonymous to “celibacy” and “virginity”, in contrast with mankind’s corruption, greed and insanity.

Choudhary compares Love to an “ocean/ Where junction of souls is empyrean”. He also calls the Poet a “Sage”, and he who watches “weltanschauung without wastage” (“weltanschauung” being the poet’s vision of the world).

Style

The poems of Choudhary are called by him “songs”. In fact, the play on sounds and melody are a solid presence; thus, his poems are also meant to be sung. This is done through the frequent use of alliterations, assonances, internal rhymes (“Willowing and sparkling/ Are darling of the spring”, see The Spring), and mono-rhymes (“nebulosity/generosity/gully/ poesy/intricacy/ delicacy”, see Poet), amongst other poetic mechanisms.

Another poetic mechanism favoured by Choudhary is the play with contrasting words in meaning. This is seen even in the titles some of his poems carry (such as Friend and Foe, Death and Life, and The Poor and The Rich). In Foe, Choudhary contrasts the notion of “foe” (“A fallen angel”, “a venomous spirit”, “an out Herod-Herod”) to the notion of “poet” (“A celestial glitterer” – thus the notion that the poet as light and the one who leads to epiphany; “a man of spirit”, “a clean slate”). There are also many words and phrases that repeat themselves from one poem to the other (“party-pooper”, “Herod”, “minion”, “piggish”, “dexology”, “jewel”). In Life, Choudhary writes, “Life is a crown of thorns/ Death is a bed of roses” (for those who suffer).

Structurally, Choudhary prefers regular stanzas, and in general makes use of the English sonnet format (three quatrains and a final couplet). From the lexical point of view Choudhary’s first choice are registers linked to nature (especially the microcosm) and Oriental and Classical mythology. That of Choudhary is not a simple language for readers not familiar with Indo-English. However, one does understand that his is a direct message, one with a moral, political and social stance.

Throughout his poems Choudhary makes great use of exclamation marks. For example, in his first poem, Awake, Choudhary writes “Awake! Awake! Awake!”, “Arise! Arise! Arise!”, “Be conscious! Be conscious! Be conscious!”, and “O Sullen Trinity! O Almighty! O Sovereignity!” The poet does this on purpose in order to underline the urgency of the situation.

In Kohinoor (the literary journal of which Choudhary is editor), the poet uses hyperbole. He calls this journal “a literary gander/ Reaches the highest rung of the ladder”. He also writes, “Enjoy juvenility”, in the sense that Kohinoor (thus, also poetry) also helps the reader to remain young.

Conclusion

As he writes in Explorer, in My Songs Choudhary voices his feelings and preoccupations “in full-throated ease”. Arbind Kumar Choudhary expresses without fear a number of important issues in this small poetry book: the need to act immediately; the need to return back to Nature and abandon greed and power; love; beauty; suffering; drastic differences between the social classes; and a lot more. My Songs is a small book which carries an enormous weight, message and responsibility addressed to all mankind. It is the perfect example of the saying, “The word is more powerful than the sword”. And all this in a poetical language of his own.

(Malta, August 2009)

Other poems by Greek poet Zacharoula Gaitanaki

Zacharoula Gaitanaki has sent me these three beautiful poems. Like many other poets in the world, hers is a shout in favour of NATURE. I call the first two poems eco-poems.

NATURE AND ENVIRONMENT

We destroyed the nature,
we were ungrateful,
we turned it against us
and we didn’t sense
the coming danger
for all of us on the Earth.

We set fire to the forests,
concrete is “springing up” everywhere,
we buried the environment
and the death encircled us.
Wilderness is coming
and we’ll flee.

Scientists shout to awaken
the people’s interest,
the Poets write verses awaken them
to sense of responsibility.
Nature can’t bear anymore,
it’s time to make a change.

Leave your cars,
go on foot,
recycle appliances,
make your verandahs green.
If we make a new beginning,
the disaster will stop.


THE WISDOM OF ANTS

The hard work of an ant is continuous.
How it suffers
in the sweltering heat of summer
to carry the crumbs and the seeds
to have them
when the hard winter will come.

When snow will freeze everything
the ant will not have to care.
It will have its mind at rest
because it took care of collecting
when it was the time.

If people looked a bit like the ant
in foresight, in prudence, in humility
the mankind would be better,
all the children on the Earth
would have food.

But some people throw in the garbage
a heap of food, stale bread.
Have you ever thought
how many poor children
that could have fed?


THE GAME OF JOY

To find the pleasure
in everything, everywhere,
to be happy with all the things.
Even an unimportant thing
has something to give you.
If you are overcome with joy,
if you are not in the grip of low feelings,
then you will be always the winner.
Because there are not losers
in the game of joy.

Zacharoula Gaitanaki
Greece

Poems from Spiros Karamountzos - Greece

My friend and poet from Greece, Zacharoula Gaitanaki, has sent me the following short biography and poems of yet another contemporary Greek poet. I know that many people follow my blog because they like reading about other writers and poets, not only from Malta, but also worldwide. So thanks again Zacharoula for sharing with us all the poems of this new poet.

SPIROS KARAMOUNTZOS is a famous Greek poet and author. He was born in Karya, a village in Argolida. He was a teacher of the elementary education. Now, he is retired.
He is a member of the “Greek Writers Society”, of the “International Writers Association” (I.W.A.) and of the “World Poets Society” (W.P.S.).
His poems have been translated into English and have appeared in national and foreign Anthologies. His writing has received awards from national and international poetry competitions.
He has published the book “WORDS of KARYA” with memories of his village and the collections of poetry: “HALCYONS” (2000), “STROKES OF THE BOW” (2004), “DEWDROPS” (2006) and “SHEDDING OF LEAVES” (2006).

e-mail: spiros_karamountzos@yahoo.gr


Poems by SPIROS KARAMOUNTZOS


THE POET

Now, that you planted on the earth
seeds with your name,
poet, what else do you want?
Reflect on the harvest time.


THINGS OF THE PAST

High up in the sky I look the cloud
and I ask it about you
but it weeps
when it speaks about the past.


SECURITY

Don’t tread well on wood
and don’t make a new friend
before you are sure enough
with your mind and your eyes.


THE TARGET

I try to sing
the great of the “modest”
and in time that I beat
I always step on the ground.

SHEDDING OF LEAVES

Mind’s shedding of leaves
in the hour of nightfall,
signs of the sky
to tell you: Go on !

LOVE

As long as the small
hanging oil lamp sheds a light
on the altar of love,
children and the young
can’t have a pale face.


MY GREAT FRIEND

My great and dearest friend,
you are a sprig of basil
and must cuts well the sword
of the young man
who will marry you.


THE SWALLOW

The swallow of the old days
found a solution
for the home coming,
with art makes its nest
to return.


THE VIOLIN

A few more strokes of the bow,
with the same violin
I’ll play and I’m sorry
if I was very tedious.


SPIROS KARAMOUNTZOS

English translation by Zacharoula Gaitanaki.

3 okkazjonijiet recenti fejn ippartecipajt attivament

(1) Nhar il-Gimgha, 24 ta’ Lulju 2009, l-Ghaqda Poeti Maltin tellghet Serata ta’ Kommemorazzjoni f’Gieh il-poeta Ghawdxi Gorg Pisani. Proprju f’din is-sena jitfakkru zewg anniversarji marbutin ma’ Gorg Pisani: il-100 sena minn twelidu u l-10 snin minn mewtu.
L-okkazjoni saret fuq il-Bastjun ta’ San Gwann, ic-Cittadella, Ghawdex, u dan taht il-patrocinju tal-Onor. Sinjura Giovanna Debono, Ministru ghal Ghawdex. Kienu prezenti wkoll is-Sur Anton Tabone, ex-Speaker tal-Parlament, u n-nutar Paul. G. Pisani, iben il-poeta.

Fir-ritratt nidher qed naqra zewg poeziji tal-poeta Gorg Pisani.

(2) Nhar il-Gimgha, 14 ta' Awwissu, tfakkar is-67 anniversarju tal-Konvoj ta' Santa Marija. Il-post fejn sehh dan kien id-Dwana l-Antika. Ghall-okkazjoni kienu mistiedna veterani tat-Tieni Gwerra Dinjija, dinjitarji u politici. Jiena qrajt diskors qasir dwar i-tifkira tal-Konvoj ta' Santa Marija. Il-messagg ewlieni kien li jehtieg li l-ghalliema u l-anzjani jghallmu lill-generazzjonijiet iz-zghar ikunu konxji tal-imghoddi taghhom halli jkollhom gejjieni dejjem ahjar, nieqes minn gwerer u kunflitti.

(3) Nhar il-Gimgha, 21 ta' Awwissu, fir-Razzett tal-Markiz fil-Mosta, l-Ghaqda Poeti Maltin tellghet Lejla ta' Poezija ohra. Din id-darba mistiedna specjali kienet il-poetessa mill-Italja tat-Tramuntana, Paola Mara De Maestri (Morbegno, Sondrio). Waqt is-serata inqraw ghadd ta' poeziji mill-membri tal-GhPM, parti kbira minnhom bit-Taljan. Jiena qrajt bijografija qasira tal-poetessa u intervistajtha dwar ir-rahal minn fejn gejja, it-tematika u l-forom tal-poezija taghha u l-attivita' taghha bhala ghalliema u gurnalista.

Fi tmiem is-serata l-GhPM u Paola Mara De Maestri sahhu r-rabta ta' bejniethom billi taw rigali lil xulxin f'forma ta' kotba u rikordji ohra.

Ghal rapporti bit-Taljan ara l-links:

http://www.abriga.it/fvb/showthread.php?p=5073

http://www.tellusfolio.it/index.php?prec=%2Findex.php&cmd=v&id=9393

Due delle mie poesie sul sito Lario in Poesia

Sono stato contentissimo vedere che due delle mie poesie recenti sono state apprezzate da Luciana Bianchi Cavalleri, inserendole nel suo sito http://www.larioinpoesia.blogspot.com/ Questo e' un bellissimo sito che riguarda il Lago di Como nella poesia contemporanea. Per chi e' estraneo all'ambiente del Lago di Como, puo` famigliarizzarsi tramite le tante poesie , foto e immagini che la Cavalleri pubblica regolarmente su questo sito.
Intanto le poesie della Cavalleri riguardo il Lago di Como possono essere lette su http://www.comoinpoesia.com/

Per leggere le mie poesie che s'intitola SGUARDO DALL'ALTO e IL LAGO DAL BALCONE vedi: http://larioinpoesia.blogspot.com/search?q=Patrick+Sammut

Un grosso GRAZIE per Luciana Bianca Cavalleri.

Intervistat Dun George Mercieca

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb isemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali, l-ingustizzja socjali u nuqqasijiet ohra bhal dawn? Li tkun qassis ixekkel jew isahhah dan id-dmir?

Li tkun qassis ma jfissirx li tinghalaq fis-sagristija u tohrog minn hemm meta jsejhulek biss. Trid tkun kapaci tindiehes man-nies u thoss il-polz taghhom, tibki u tifrah maghhom, u tkun lest dejjem li taghti l-id il-lemenija bhala appogg u simpatija. Il-qassis ihoss li ghandu jsemma’ lehnu meta jara madwaru l-qerda tal-ambjent minn xi whud li ma jixbghux jieklu wehidhom b’xedaq wiehed u jaslu li ma jhallu xejn lil hadd, u l-ingustizzji socjali li huma kultant frott ta’ egoizmu sfrenat. Ghandu jipprova jeduka lill-poplu biex jirrispetta lilu nnifsu u lil ta’ madwaru, japprezza l-ftit hdura li fadal madwarna, u jkun habib tal-annimali li huma ghajnuna ghalina u ghall-ambjent. X’inhu pajjizna minghajr it-tpespis tal-ghasafar, minghajr il-pets li jimlew djarna, minghajr is-sbuhija ta’ bahar sabih u nadif, minghajr l-arja pura li nibilghu? Li tkun poeta u qassis fl-istess hin jintensifika din il-hidma u jaghmlek aktar konxju li l-hajja fuq din l-art hi qasira u ta’ min igawdiha sewwa mhux jisfruttaha ghal ghanijiet personali biss. Meta ha nitghallmu ngawdu l-ambjent u niehdu gost nimmedesimaw rwiehna man-natura? Jekk wiehed jaqra l-ewwel parti, dwar in-natura, tal-ktieb tieghi, L-Ghanja tac-Cinju jintebah mill-ewwel kemm hu ghal qalbi l-ambjent naturali, bhalma ntebah minnufih il-Prof. Joe Friggieri fid-dahla li ghamilli ghal dan il-ktieb. Joe dejjem emmen u stqarr li l-aqwa ekologisti huma l-poeti. Li tkun qassis ma jxekklekx, imma jgieghlek aktar tgholli lehnek u tirvilla meta tara l-ghawg! U tkun Ghawdxi iktar u iktar!

2. Hemm min jiddistingwi bejn poeta u versifikatur? Xi tghid dwar dan? Ghandhom dawn iz-zewg kategoriji jigu rrapprezentati f’gabra poetika unika?

Il-poeta jikteb f’versi mirqumin imnebbah mill-intellett u mill-kommozzjoni tal-qalb u tal-fantasija. Il-poeta, ukoll meta jikteb poeziji tal-okkazjoni, jikteb dak li jhoss u jikteb tajjeb. Hu perezempju lil Dun Karm. Kien jikteb poezija fis-sena lil San Pawl, imma kull poezija li kiteb ghandha hsieb qawwi u hemm warajha l-qalb tal-poeta. Jien ktibt ruxxmata ta’ poeziji okkazjonali, imma nista’ nghid b’wicci minn quddiem li jekk il-poezija ma tohrogx minn mohhi u aktar minn qalbi, ma nipprezentahiex lil dak li jkun. Kull poezija li ktibt dejjem harget mill-qalb u nhossha parti minni.
Il-versifikatur, li jikteb versi kif gie gie, basta jqabbel, insejjahlu poetastru jew poeta tal-habba gods, ghannej bla sengha u tat-tuzzani. Dan jikteb bla ma jhoss verament dak li qed jghid. Hemm berah kbir bejn dak li jhoss u dak li jikteb. Anki l-istess vers kultant ikun imqanzah u mhux naturali ghax ma jirfinax u ma jillimax dak li jikteb. Din it-tip ta’ kitba ma tridhiex fil-kotba tieghek!

3. Liema huma l-aspetti kurrenti li tikteb dwarhom? Liema forom ta’ kitba huma l-aktar ghal qalbek u ghaliex?

Jien nikteb fuq kull suggett u m’ghandix limitazzjonijiet. L-izghar haga jew sitwazzjoni li ssahharni, tnebbahni u tharrikni mill-indifferenza tieghi hi bizzejjed biex tkun suggett tal-fantasija tieghi. Naturalment hemm ukoll fatti u grajjiet li jigru madwarna ta’ kuljum, kemm dawk zghar li jolqtu l-individwu u kemm dawk kbar li jolqtu lill-massa li bla ma trid igeghluk tidhol dahla fik innifsek , u toqghod tahseb u thammem u jixeghlu bhal vampa nar il-fantasija. Il-poeta jimxi fit-triq mitluf fil-folla u hadd ma jintebah bih; hu jinduna b’kull mossa u azzjoni tal-bnedmin.
Il-vers l-iktar ghal qalbi hu l-endekasillabu jew il-vers tal-hdax. Darba, habibi Oliver Friggieri kien kiteb fuqi u qal li ha nibqa’ maghruf ghat-thaddim ta’ dan il-vers. Jigini naturali u spontanju. Dan il-vers armonjuz inhossu jdoqqli f’widnejja l-isbah muzika. Hemm ukoll il-vers tal-ghaxra li nuzah l-iktar meta nikteb xi innu.

4. Il-kittieb jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

Kif ghedtlek fuq, il-poeta ma tantx jaghti kas tal-kritika u ta’ x’jghidu n-nies, l-aqwa li joghxa jikteb u jhossu sodisfatt li qed jikkomunika ma’ xihadd, forsi abbli mieghu nnifsu stess! Imma, kulhadd jiehu gost li x-xoghol tieghu jigi apprezzat ghalkemm, il-poezija tfaqqrek ghax kulhadd irid jismaghha, imma ftit huma dawk li jixtru l-kotba tal-poezija. Meta mort insaqqaf wicci ghand librar ewlieni f’Malta biex inhallilu xi kotba ghall-bejgh, kien pront qalli : “Poezija, le”. U kien giebli l-ezempju ta’ poeta stabbilit Malti li kien ghadu kemm hallielu xi kotba tieghu u baqghu ma’ wiccu!
Imma minn shabek, poeti u kittieba, tistenna xi appogg u inkuraggament! Poeta li jghir hu poeta hazin! U kelli min ghenni u apprezza l-poeziji tieghi. Ninu Cremona kien jghidli kemm jiehu gost il-Prof. Aquilina bil-poeziji tieghi li kont nibghatlu minn Katanja u kien jippubblikahom f’Lehen il-Malti. Erin Serracino Inglott kien benefattur tieghi kbir u fil-ktejjeb tal-poeziji tieghi, Il-Bniedem Misteru, kitibli dahla qasira u qal : “Ftit u Tajjeb!”. Dun Philip Grech minn Haz-Zebbug, poeta li ma jaghmilx ghajb lil Dun Karm, u li kien jikkoregili l-ewwel poeziji li ktibt meta kont nistudja f’Pedara, Katanja, kien jaghmilli l-qalb u kont spiccajt niktiblu xi dahla ghall-kotba tieghu. Illum ukoll ghandi hafna poeti u kittieba li japprezzaw il-poeziji tieghi u biex insemmi ftit, hemm Patri Dijonisju Mintoff tal-Laboratorju tal-Paci li tant jiehu gost jaqra l-poeziji tieghi fuq ir-Radju, Joe Friggieri li ghogbu mill-qalb jiktibli dahla sabiha ghall-ktieb, L-Ghanja tac-Cinju, Gorg Saliba li spiss jippubblika poeziji tieghi fir-rivista Santa Rita, Francis Galea, Charles Flores, Joe Cassar, Charles B. Spiteri u ohrajn li napprezza dejjem l-ghajnuna siewja taghhom. L-Edituri Letterarji ta’ kull gazzetta bil-Malti li tohrog f’Malta, nista’ nghid li huma kollha hbieb sincieri tieghi. Ghax nghiduha kif inhi, poeta Ghawdxi, isibha ftit aktar difficli biex jistabbilizza ruhu!

5. Xi tghid dwar prohett li jigbor fih il-kitbiet rapprezentattivi tal-kittieba/poeti Ghawdxin matul is-sekli?

Tkun haga tassew sabiha li kieku kellna nigbru l-aqwa kitbiet tal-poeti u kittieba Ghawdxin fi ktieb. Jien ghandi hafna poeziji mxerrdin ’l hawn u ’l hinn f’diversi Antologiji Maltin. Kieku kull kittieb ihallas il-pagni tieghu, ma jbati hadd. Imma mbaghad, nistaqsi lili nnifsi ghaliex ahna l-Ghawdxin ghandna nizolaw ruhna aktar milli ahna, minn hutna poeti u kittieba Maltin. Ahna diga’ qed nghixu f’Ghawdex, barkun fil-Mediterran, u ghandna bzonn min jimbuttana u jaghmlilna l-qalb u mhux ninghalqu iktar fina nfusna; fl-ahhar mill-ahhar ahna bil-Malti niktbu u mhux bl-Ghawdxi; ara Sqallija hafna poeti u kittieba jiktbu bid-djalett taghhom u huma kburin.

6. Il-Knisja u l-bosta pubblikazzjonijiet ta’ rivisti religjuzi-kulturali fil-Gzejjer Maltin? Dawn donnhom jikkumpensaw ghan-nuqqasijiet li jinhassu sewwa fejn jidhlu gurnali politici u partigjani. Kif tirreagixxi ghal kumment bhal dan?

Il-Knisja minn dejjem kienet favur il-kultura anki jekk kien hemm zmien meta, perezemplu, qaghdet daqsxejn lura u ccensurat certi kitbiet. Kien hemm zmien li perezempju, li tmur l-opra kien ipprojbit specjalment ghan-nies tal-Knisja. Imma dawk kienu zminijiet ohra. Illum il-gurnata, il-Knisja qieghda fuq quddiem nett f’dak li hu progress. Il-bniedem gie mahluq biex ikun hieles u jirraguna b’mohhu, basta dan ikun jahdem sew! Fil-letteratura Maltija nsibu ruxxmata ta’ qassisin, religjuzi u membri ta’ ghaqdiet ohra tal-Knisja li ghamlu isem kbir f’kull qasam tas-socjetà.
Issa trid tqis li certi gazzetti politici huma aktar medhijin fil-politika u fil-kronaka u ma tantx ihallu spazju ghal artikli fuq suggetti ohra. Ir-rivisti tal-Knisja ma jridux jaqghu fl-istess zball, imma jaghtu aktar spazju ghal ideat diversi u jaghmlu l-wisa’ ghal artikli u poeziji fuq kull suggett!

7. Liema huma l-pubblikazzjonijiet ewlenin tieghek? Progetti ghall-gejjieni?

Nahseb li kieku kelli nigbor il-poeziji kollha li ktibt u li huma mxerrdin f’Antologiji, kont nimla kemm-il volum. L-istess nghid ghall-artikli u l-ittri li ktibt. Wara li miet Dun Bosco, is-Salesjani gabru erba’ volumi ta’ ittri li kien kiteb, u ghad hemm izjed u izjed x’jingabar. Il-letteratura Maltija hi fqira fl-epistemarji. Il-poeta, anki meta jikteb semplici ittra, idahhal fiha elementi poetici bla ma jrid. Min-naha l-ohra, meta wiehed jikteb ittra hu iktar hieles li jesprini lilu nnifsu u jikxef in-natural tieghu. Jien ghandi hafna ghal qalbi, Il-Bniedem Misteru u L-Ghanja tac-Cinju, li fihom ghandek issib lili nnifsi b’lahmi u xahmi. Ghall-gejjieni, nixtieq li nigbor aktar poeziji, u ghandi hafna li ghadhom ma rawx id-dawl tax-xemx, u forsi, min jaf, nippubblika xi trattat tat-Teologija ghall-istudenti.

8. Inti u r-relazzjoni tieghek mal-Kanonku Joe Mejlak. Xi tghid dwar dan?

Konna hbieb tat-tfulija u taz-zghuzija u nista’ nghid, anki tax-xjuhija. Mhux l-iskola li laqqghetna u ghaqqditna flimkien, ghax hu kien imur l-Lyceum u jien is-Seminarju. Konna nilteqghu fl-Oratorju Don Bosco tar-Rabat ta’ Ghawdex li fi zmienna kien centru kbir u minn fejn hargu l-irgiel tal-lum. Il-palk kien l-aktar li jghaqqadna. Konna waqqafna l-Kumpanija San Domenico Savio, ghalina z-zghazagh, ghalkemm konna nahdmu partijiet anki principali mal-Kumanija tal-kbar Don Bosco. Niftakar li meta gejna biex naghtu l-isem lil din il-kumpanija hekk imsejha taz-zghar, Joe ried isemmiha Piccoli Fiori ghax kien iffissat f’dak kollu li kien Taljan u jien ikkonvincejtu b’ittra (min jaf x’sar minnha!), li kien iktar jixraq li nsemmuha ghal San Domenico Savio anki minhabba li dak iz-zmien l-Oratorju kien immexxi mis-Salesjani. Permezz tal-palk konna sirna midhla wkoll ta’ qassisin kbar ta’ zmienna, fosthom Dun Frangisk Scicluna u Mons. Tarcisju Gatt. Dun Frangisk kien is-suggeritur taghna u tal-kbar u Dun Tarcis kien dejjem jappoggjana u jigi maghna kulfejn konna mmorru nahdmu xi dramm jew kummiedja. Il-mewt ghal gharrieda fejn il-bahar f’Marsalforn ta’ Dun Frangisk Scicluna fl-1962, kienet hasdet lil kulhadd, mod specjali lilna, ghax Dun Frangisk kien kollox ghalina. Kien hu li kien johodna passiggati kbar u jhallsilna xi ikla fit-Tnejn tal-Karnival u fil-vaganzi. Jien u Joe bqajna hbieb sa mewtu, anki din habta u sabta. Kien joqghod tefgha ta’ gebla mid-dar tieghi u kont naghmel parlati shah mieghu fuq il-poezija li kienet hekk ghal qalbna. Meta qaddisna, ktibna poezija lil xulxin. Joe ghadu u jibqa’ f’qalbi bhala l-poeta-qassis u l-akbar habib tieghi.


Ghad Nizfnu…
lil tfajla li qatt ma mxiet

Ghad nizfnu, Int u Jiena
iz-zifna tal-imhabba
f’merghat hadrana
qalb ward, gargir u l-ahmar tal-peprina
f’ghelieqi kbar sax-xefaq
taht sigar twal jintilfu fis-smewwiet!

Ghad nizfnu, Int u Jiena
il-waltz tal-hajja
bla dellijiet
fuq il-hotbiet bajdana.

Ghad nizfnu t-tnejn flimkien
fid-Disco tal-eternita`
li ma jintefa qatt…
Int u Jien!


Rabat Ghawdex, 1990

Other photos from the island of Gozo (Malta)

The island of Gozo is an ideal destination for the tourist who loves to have a beautiful holiday in summer. There are beautiful sandy and rocky beaches, and different historical venues to see. Some of the photos here show the Cittadella, a medieval city. For those who want to have a very relaxing holiday, there are hotels, tourist villages and a big variety of flats, farmhouses and apartements to hire, including swimming pool areas! For the young and energetic there are also a number of discoteques.

Write me a metaphor website

Two of my poems in English were recently published on the following website: Write Me a Metaphor.

See links:

http://www.writemeametaphor.com/?q=toast_to_peace
http://www.writemeametaphor.com/?q=borders

See other poems on links:

http://www.tellusfolio.it/index.php?prec=/index.php&cmd=v&id=6863
http://www.poetry.com/dotnet/P4973049/999/1/display.asp
http://www.tellusfolio.it/index.php?prec=%2Findex.php&cmd=v&id=9393
http://www.poetry.com/dotnet/P4973050/ABF/1/display.aspx
http://www.poetry.com/dotnet/P8239930/999/2/display.aspx
http://www.poetry.com/dotnet/P8239930/AGK/1/display.aspx
http://www.poetry.com/dotnet/P8239930/999/3/display.aspx
http://amerigoiannacone.wordpress.com/2008/05/25/106/
http://larioinpoesia.blogspot.com/search?q=Patrick+Sammut

Intervistata l-Prof.ssa Rena Balzan

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb/poeta jsemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali?

Jien nahseb li l-poeta awtentiku jkun qrib hafna tan-natura u fit-tajjeb jew fil-hazin ikun ispirat minnha. Ma jistax poeta jara l-qirda tal-ambjent naturali u ma jhoss xejn; qisu ma gara xejn. M’ghandix dubju li l-kittieb/poeta awtentiku jsemma’ lehnu, u ghandna hafna kitbiet u poeziji dwar in-natura u l-isfregi taghha. Il-problema hi li kitba ta’ din ix-xorta mhux dejjem tinghata l-importanza li jixirqilha.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naha tal-kittieb/poeta? Ghandu l-kittieb/poeta jghaddi l-hsieb politiku tieghu lil min imexxi lil pajjizna permezz ta’ vrusu/il-kitba tieghu?

Nixtieq naghmilha cara li fl-opinjoni tieghi l-politika mhix hobz ghal snien kulhadd. Anzi hawn kittieba u poeti li tilfu kull fiducja fil-genwinita' tal-politika u m’ghandhom l-ebda interess li jinvolvu ruhhom fiha. Jekk imbaghad inqisu l-politika fis-sens wiesa' tal-kelma, meta kittieb/poeta jesprimi b’qawwa l-hsieb tieghu u jippubblikah permezz ta’ vrusu/il-kitba tieghu, ikun qed jaghti kontribut politiku mhux biss ghall-prezent izda wkoll ghall-gejjieni. Il-hsieb tieghu ma jghaddihx biss lil min imexxi lil pajjiz, izda jghaddih lil kulhadd u b’hekk jista' jinfluwenza hafna individwi b’opinjonijiet u ideali differenti. Il-kelma miktuba hija qawwa kbira fiha nnifisha ghax ghandha l-potenzjal li tinfirex fejn qatt ma mar min kitibha u tibqa' anki meta jigi nieqes min kitibha.

3. Rigward l-involviment “politiku” (anki fis-sens wiesa’) tal-kittieb, tahseb li dan isir ahjar u hu iktar effettiv permezz tal-proza jew tal-poezija?

Kemm il-proza kif ukoll il-poezija jistghu jkunu effettivi hafna. Billi f’xi pajjizi bhal Malta tidher iktar popolari l-proza milli l-poezija, allura forsi l-hsieb jista’ jitwassal ahjar permezz tal-proza. F’pajjizi bhal Malta, fejn il-qari ma tantx jiehu prijorita', jidhirli li l-ikbar impatt fil-prezent immedjat jista’ jsir bil-kitba gurnalistika.

4. Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jgaghlek tikteb llum?

Meta nitkellmu fuq l-ambjent, irridu nqisu wkoll l-ambjent psikologiku li noholqu fir-relazzjonijiet ta’ bejnietna u maghna nfusna. Aspett kurrenti li jolqotni hafna huwa l-isfruttament taz-zghazagh mis-socjeta', hafna drabi ghall-qligh tal-flus minn fuq dahar min hu inqas matur u allura izjed vulnerabbli. Ma’ dan l-aspett, ghax forsi wkoll parti minnu, tolqotni l-manipulazzjoni tal-valuri li jiggebbdu 'l hemm u 'l hawn bhal bicca chewing gum.

5. Il-kittieb/poeta jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba/poeti kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

M’ghandix dubju li l-kittieba/poeti ghandhom jirrispettaw lil xulxin qabel jesigu xi rispett min-naha tal-poplu. Min hu kittieb/poeta awtentiku m’ghandux ghalfejn jibza’ minn kittieba/poeti ohra ghaliex huwa originali u fid-dinja tal-originalita', fejn il-varjeta' tiddomina, hemm post ghal kulhadd. Imbaghad iz-zmien huwa l-aqwa mhallef li jiddeçiedi minn hu tassew awtentiku, ghax imnebbah, u min mhux.

6. X’tahseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dhul kontinwu f’pajjizna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

L-istorja ta’ pajjizna l-hin kollu tinbidel, jew ahjar tkompli tinbena mal-medda tas-snin. L-importanti li nibzghu ghall-identita' taghna ghax jekk ma nibzghux ghaliha ahna, hadd m’hu se jibzghalna ghaliha. Jehtigilna nghixu r-realta' ta’ gzira kbira fl-istorja, izda limitata fid-daqs li ma tistax terfa' pizijiet hafna ikbar milli tiflah. Jekk inkunu rrispettati ta’ li ahna, u nahseb li dan irridu nahdmu kontinwament ghalih, inkunu nistghu naghtu l-kontribut validu taghna ghal ghixien ahjar u mhux biss f’dan il-kontinent.

7. Inti tikteb kemm rumanzi kif ukoll poezija. Ghandek xi progetti letterarji godda ghall-gejjieni?

Il-poeziji qatt ma nippjanahom. Jigu ghal gharrieda bhal berqa u sakemm niktibha, poezija ma thallinix bi kwieti. Jekk imbaghad, minhabba xi esigenzi ohra, ninjoraha tassew, nitlifha u x’aktarx li qatt ma jerga' jigini n-nebh taghha. Rigward ir-rumanzi, inkun nehtieg hafna hin fuq medda twila ta’ xhur. Biex nikteb rumanz gieli hadt bejn sena u erba' snin. Billi bhalissa mhabbta hafna fil-qasam xjentifiku, fil-prezent m’ghandix progetti mmedjati ta’ kitba ta’ proza, izda ghandi kemm-il idea tberren f’mohhi ghal meta xi darba nsib ic-cans.

Is-siluwett tieghek

Siluwett ta’ sigra kbira
iswed, majestuz, sieket…
fl-isfond
ix-xemx tizreg
f’ghodwa sajfija.

Siluwett ta’ hsibijieti
tqal u mghagglin…
fl-isfond
in-nisga ta’ hajti
mrikkba fuq iz-zmien miftum
mill-istaguni.

U f’dawn is-siluwetti
msensel ma’ kull liwja taghhom
is-siluwett tieghek, mahbub
f’mohhi.


Rena Balzan

Intervistat Tony C. Cutajar

1. Naf li inti tħobb tikteb ħafna għall-ġenerazzjoni żagħżugħa. Xi tgħid dwar dan u x’feedback ikollok min-naħa tagħhom?

Kemm domt għalliem u anke meta kont librar kien ikun hemm ħafna tgergir mill-istudenti tas-Sekondarja li ftit kien hemm kotba bil-Malti għalihom. U kellhom raġun. Għalhekk meta 12-il sena ilu spiċċajt minn għalliem u ħriġt bil-pensjoni ddeċidejt li nibda nikteb speċifikament għaż-żgħażagħ. Mill-kuntatti li jkolli meta nkun mistieden biex nitkellem fl-iskejjel nara li l-kotba tiegħi qed jinqraw minn numru mhux kbir ta’ studenti. Għad hemm nuqqas ta’ interess u mpenn fil-qari tal-kotba bil-Malti mill-istudenti kbar. Min jieħu ħsieb il-kurrikulu tal-iskola għandu jisħaqq bil-kbir biex iħajjarhom jaqraw kemm bl-Ingliż kif ukoll bil-Malti.

2. Semmi xi xogħlijiet tiegħek li huma l-aktar għal qalbek. Għaliex?

L-iktar ktieb li ħareġ minn qalbi u li kien hemm bżonnu kien Il-Misteru tar-Rotunda (2003) li jittratta dwar l-esperjenzi tal-aħħar gwerra. Dan huwa l-ewwel ktieb dwar dan is-suġġett li qatt inkiteb għat-tfal u ż-żgħażagħ. Iltqajt ma’ kbar li qaluli kemm ħadu gost jaqrawh għax ftit li xejn kienu jafu dwar minn xiex għaddejna fl-aħħar gwerra. Kollu Tort tan-Nannu (2001) jista’ jissejjaħ awtobijografiku għax fih espriment il-beżgħat tiegħi. Il-Misteru tar-Razzett ta’ Xindi (2002) għal qalbi wkoll għax fih l-istorja tal-qlubija tal-Maltin fi żmien il-Franċiżi. L-aħħar ktieb tiegħi, Aħwa bla ma Jafu (2009), naħseb li fih l-aħjar storja li qatt ktibt s’issa.

3. Taqbel li l-kitba kreattiva għandha wkoll tkun impenjattiva, fis-sens li tistiednek tirrifletti dwar bosta ħwejjeġ importanti, mhux biss divertenti? Kif tirrikonċilja dan mal-kitba għaż-żgħażagħ?

Il-kitba tiegħi hija dejjem impenjattiva għax kważi dejjem mibnija fuq l-istorja, speċjalment ta’ Malta. U biex tikteb fuq l-istorja trid tagħmel ir-riċerka meħtieġa. B’hekk jien inkun qed ngħallem liż-żgħażagħ b’mod indirett dwar perjodi tal-istorja ta’ Malta għax nemmen fis-sħiħ dak li jgħid l-istoriku Grieg Thucydides li l-istorja hija filosofija mgħallma fuq l-eżempji.

4. X’taħseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dħul f’pajjiżna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq? Qatt ktibt dwar dan fix-xogħlijiet tiegħek?

Biex nerġa’ nikkwota, u din id-darba b’mod iktar adatt u opportun, darba l-poeta Ingliż Stephen Spender qal li l-istorja hija vapur li jġorr memorji ħajjin lejn il-ġejjieni. Aħwa bla ma Jafu huwa mibni fuq is-suġġett tal-miżerja tal-iskjavi Afrikani fi żmien l-Ordni ta’ San Ġwann. L-istorja reġgħet qed tirrepeti ruħha llum bi ftit differenzi. Lest għall-pubblikazzjoni għandi manuskritt jismu Il-Lewn tal-Ġilda li jitkellem eżatt dwar dan il-fenominu u dwar ir-razziżmu modern. Nispera li nsib min jippubblikahuli.

5. Kemm huma importanti l-kuntatti ma’ kittieba barranin għal min jikteb? Kif u kemm għenuk l-esperjenzi li kellek barra minn Malta fil-kitbiet u fix-xogħol kreattiv tiegħek?

L-ikbar kuntatti li għandi ma’ kittieba barranin huma permezz tal-qari tal-kotba tagħhom. L-esperjenzi li kelli f’ħajti matul il-ħafna snin li qattajt barra swewli biex ħloqt ambjenti differenti fil-kotba tiegħi. Ħafna mill-avventuri f’dawn il-kotba ġraw fil-verità. Naturalment ma jistax jonqos li l-immaġinazzjoni jkollha fejn timraħ biex tkompli żżejjen l-istorja.

6. Il-kuntatt tiegħek mal-iskejjel. Xi tgħid dwar dan? X’jista’ jinbidel għall-aħjar f’dan il-qasam?

Jiena spiss inkun mistieden biex nitkellem dwar il-kotba tiegħi u dwar l-imħabba tal-Malti mal-istudenti fi skejjel differenti. Dawn huma okkażjonijiet ta’ fejda li jtejbu u jkabbru l-esperjenzi tal-istudenti. Mill-mistoqsijiet li jsaqsu tara kemm hemm min hu ħerqan li jitgħallem u anke li jibda jikteb. Nisħaq li dawn il-kuntatti mal-awturi m’għandhomx ikunu biss ta’ darba fis-sena. Jiena għadni niftakar tajjeb il-laqgħat li fl-iskola kien ikollna ma’ nies bħal Erin Serracino Inglott, Dun Frans Camilleri u Ġużè Aquilina.

7. Aħwa bla ma jafu huwa l-50 ktieb tiegħek. X’sodisfazzjon jagħtik dan kollu u xi proġetti għandek għall-futur qrib?

L-ikbar sodisfazzjon tiegħi hu li niltaqa’ ma’ tfal u anke ma’ kbar li jgħiduli li ħadu pjaċir jaqraw xi kotba minn tiegħi. Sodisfazzjon ieħor hu li nsib pubblikaturi lesti li joħorġu l-kotba tiegħi, anke jekk kultant jaqlugħlek qalbek sakemm il-ktieb jitfaċċa fuq l-ixkafef. Fil-preżent għandi tliet kotba għand pubblikaturi differenti u fil-kompjuter hemm jistennew erba’ kotba oħra. U bħalissa qed naħdem fuq storja oħra mibnija fuq perjodu traġiku fl-istorja ta’ Malta.

8. L-esperjenza tiegħek fil-qasam tar-radju u tat-televiżjoni. Xi tgħid dwar dan? F’liema qasam kellek l-akbar soddisfazzjon: tagħlim, kitba, televiżjoni jew radju? Għaliex?

Kien żmien sabiħ u interessanti li 35 sena ilu wassalni biex nibda nikteb. Għall-ewwel xogħli kien li nipprepara skripts għall-programmi tal-iskejjel fuq it-TV u r-radju, imbagħad bdejt nikteb u nippreżenta r-radjudrammi tiegħi stess u anke kelli għadd ta’ programmi tiegħi. F’kull qasam sibt sodisfazzjon kbir għax għalija l-erbgħa li huma huma marbutin flimkien. L-għalliem jibqa’ dejjem għalliem, għalkemm fil-kitba nipprova nkun iktar sottili ħalli ma ndejjaqx lill-qarrej.

9. Il-kittieb jixtieq ir-rispett min-naħa tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett għandu jiġi mill-istess kittieba kollegi tiegħu. Kif tirreaġixxi għal dan?

Inħoss li aħna l-kittieba għandna rispett kbir lejn xulxin għax nafu minn xiex irridu ngħaddu biex jirnexxielna naslu li niktbu u noħorġu ktieb. Jiena nixtieq nara iktar rispett u stima minn ċerti pubblikaturi li mhux dejjem jifhmuna jew jgħinuna biżżejjed f’dan l-mestier. Irridu għajnuna wkoll mill-awtoritajiet kompetenti li jxerrdu l-kitba tagħna kull fejn hemm il-Maltin, b’mod speċjali f’artijiet imbiegħda bħall-Awstralja fejn hemm għatx kbir għal dak kollu li huwa Malti.

Joe Saliba mill-Awstrajla u l-blog gdida tieghu

Hija inizzjattiva sabiha hafna dik tal-kittieb u poeta Joe Saliba mill-Awstralja li ghadu kemm fetah blog gdida marbuta mal-letteratura.

Min huwa interessat jista' jaraha f'dan l-indirizze:

www.joesalibaaustralia.blogspot.com

Minn hawn nifrah lil Joe Saliba u nselli ghall-kittieba Maltin li hemm fl-Awstralja filwaqt li nawguralhom xitwa tajba u ispirazzjoni.

Intervistat Dr. Alfred Sant

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb isemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali, l-ingustizzja socjali u nuqqasijiet ohra bhal dawn?

Kittieb jaghti xhieda tal-hajja kif tinghex madwaru, f’pajjizu u barra. Jekk hu kittieb ta’ letteratura kreattiva, mhux qed jikteb biex isemma lehnu dwar din jew dik il-haga imma biex permezz tal-holqien tieghu jaghti din ix-xhieda. Fuq kollox imma, bhala rumanzier jew kittieb ta’ stejjer qosra, irid jiddeverti billi jipprezenta rakkont li jinteressa lill-qarrej. Jekk meta qed jaghmel dan kollu, kittieb isemma wkoll lehnu dwar il-materji importanti li semmejt int, ghaliex le? Inghidu ahna, f’“L-Ghalqa tal-Iskarjota”, l-ahhar rumanz li hrigt, l-intricc idur ukoll dwar il-wirt storiku kbir ta’ monumenti qodma li ghandna f’pajjizna u li bil-kemm naghtu kashom jew nafu bihom.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naha tal-kittieb? Ghandu l-kittieb jghaddi l-hsieb politiku tieghu lil min imexxi lil pajjizna permezz tal-kitba tieghu?

Kittieb hu cittadin bhal kull persuna ohra u ghandu t-twemmin politiku tieghu (jew taghha) li jista’ jissarraf f’involviment politiku u jista’ le. Bhala cittadin, zgur li kittieb ghandu jwassal lehnu lill-mexxejja tal-pajjiz, skont kif ihoss li dan ikun l-ahjar. Min-naha l-ohra, bhala kittieb ta’ letteratura kreattiva, irid joqghod attent li ma jhallix il-kitba letterarja tinhass mill-qarrej bhala semplici ghodda ta’ hidma politika jew bhala xi priedka politika. Certament, jista’ jigri li ghax kittieb qieghed jaghti xhieda tar-realtà li ddawru, il-kitba tieghu tiffoka fuq id-dimensjoni politika tal-hajja li nghixu. Sakemm jirrispetta r-regola tad-deheb li b’li jikteb irid jipprovdi divertiment lill-qarrej, jista’ jigri li l-kittieb juza l-kitba tieghu biex iwassal messagg lid-dirigenti tal-pajjiz minghajr ma jitbieghed mill-funzjoni tieghu bhala kittieb. M’hemm xejn ta’ barra minn hawn f’hekk.

3. Rigward l-involviment “politiku” (anki fis-sens wiesa’) tal-kittieb, tahseb li dan isir ahjar u hu iktar effettiv permezz tal-proza, tad-drama jew tal-poezija?

Ma narax li hemm xi rabta bejn il-forom ta’ kitba u kontenut li jaghti xhieda ta’ impenn politiku, jew kontenut li jitkellem dwar natura, kondizzjonijiet socjali, fantaxjenza, insomma kollox. Proza, teatru jew poezija jistghu kollha jakkomodaw bla problema kull xorta ta’ lemha kreattiva, fl-aspetti differenti ta’ xhieda u ta’ impenn li jigu maghha. Jiddependi mbaghad mill-kittieb kemm se jirnexxielu bil-kontenut tieghu, johloq xoghol li jkun artistikament validu. Per ezempju, f’ “L-Ghalqa tal-Iskarjota” it-tema ttrattata hi wahda ta’ wahx, ta’ biza’ jew orrur. Hu rumanz imma l-istess tema setghet issarrfet ghal min ghandu dil-hila bhala kittieb, f’poezija jew dramm.

4. X’tip ta’ feedback ikollok ghad-drammi tieghek u anki ghal rumanzi bhal Silg fuq Kemmuna, La Bidu, La Tmiem u L-Ghalqa tal-Iskarjota min-naha tal-qarrej medju?

Dejjem nibqa’ sorpriz b’kemm dak li int qed issejjahlu qarrej medju jiehu gost meta jigu f’idejh xoghlijiet li jimpenjawh. Dan l-ahhar aktar sahhaht din l-impressjoni bil-laqgha li r-rumanz “L-Ghalqa tal-Iskarjota” kellu mill-pubbliku, meta qarrejja li ma nafx minn Adam, gew spontanjament ikellmuni fuq l-intricc tar-rumanz u t-tifsira tieghu llum. Fhimt minn hekk li r-rakkont ghogobhom u kienu ddevertew bih, u li pprovaw isibu fih tifsiriet aktar wiesgha minn dawk li fil-fatt forsi ghandu, bhala rumanz “tal-wahx”. Min-naha l-ohra, fil-kaz ta’ “Silg fuq Kemmuna” u “La Bidu, La Tmiem”, zewg rumanzi twal hafna bl-istendards ta’ Malta, kelli reazzjoni minn xi qarrejja li bellhitni. Wara li spiccaw il-qari ta’ dawn iz-zewg rumanzi “bla tmiem”, gew jghiduli kif malli spiccaw jaqraw, bhal xtaqu li r-rakkont ikompli...

5. Kieku kellek taghzel triq wahda biss minn dawn it-tnejn ( dik politika u dik tal-kitba kreattiva) liema tiehu?

Fil-hajja l-ghazliet ma jsirux b’dal-mod. Naf li jien u ohrajn qatt ma kellna ghalfejn u mhux se jkollna ghalfejn fiz-zmien li gej, naghmlu ghazla bhal dik li qed issemmi int. U allura kieku kelli naghzel triq wahda biss, xorta naghzel it-tnejn.

6. Il-kittieb jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabel xejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

Naraha bhala haga minn ewl id-dinja li rabtiet professjonali bejn kollegi jridu jkunu msejsa fuq ir-rispett reciproku, is-solidarjetà professjonali u l-kordjalità fl-imgiba.

7. X’tahseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dhul f’pajjizna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

Mill-istorja (history) nitghallmu fost hwejjeg ohra dwar kif il-komunitajiet li ghexu fil-gzejjer ta’ Malta u Ghawdex irnexxielhom jew le matul is-sekli isawru hajja li kienet sabiha u tajba, u kif bnew matul is-sekli identità li kienet taghhom. Illum ghandna l-isfida ta’ kif waqt li ninsabu parti mill-Unjoni Ewropea, se nharsu u nseddqu l-identità taghna, u dan lil hinn milli nitfarrgu ghax uhud minna jaqilghu l-ghajxien taghhom billi jittraducu t-testi legali u amministrattivi tal-Unjoni ghall-Malti. Imbaghad ghandna l-isfida li ma nispiccawx la xenofobici u lanqas imrekkna f’darna stess mill-wasla fostna ta’ gemghat li m’ghandhomx l-istil ta’ hajja taghna. L-imghoddi ghandu hafna xi jghidilna dwar kif sfidi bhal dawn jistghu jintlaqghu. F’ “L-Ghalqa tal-Iskarjota” insibu li grajjiet li qed jigru llum huma inflwenzati minn dak li gara mija u tletin sena ilu, meta zaghzugh li hadem il-parti ta’ Guda l-Iskarjota f’pageant tal-Gimgha l-Kbira l-ghada mar jitghallaq fil-ghalqa. L-istess grajjiet tar-rumanz huma influwenzati minn x’gara fil-ghalqa mat-tliet elef sena ilu, meta mercenarju avventurier mill-Egittu, certu Potu-Ra, gie moghti l-forka fl-ghalqa wara li ttradixxa lill-Punici li mpjegawh biex jinvadi c-centru tal-Mediterran. Dawn il-grajjiet hallew il-marka taghhom li ghadha hajja sal-lum...

8. L-ahhar frott mill-pinna tieghek, ir-rumanz L-ghalqa tal-Iskarjota (2009). Liema huma t-temi ewlenin f’xoghol bhal dan? Ghal min kien intiz rumanz bhal dan? Temmen li ghal bosta se jkun xoghol li ma jinftihemx?

“L-Ghalqa tal-Iskarjota” ifittex li joffri divertiment b’rakkont tal-wahx li fl-istess hin hu kummiedja. Jitkellem dwar il-hajja ta’ zminijietna u dwar kif il-medja jinfluwenzaw hajjitna, u dwar elf haga ohra... Barra r-rahal minsi u abbandunat ta’ Hal-Znuber hemm ghalqa li ggorr is-sahta ta’ sekli twal. Grupp ta’ gurnalisti televizivi jidhlu biex jinvestigaw x’jigri fiha ghall-programm popolari hafna taghhom. U l-wahx tal-ghalqa li gej mill-qedem, minn zmien il-Punici, jaqbad maghhom, b’konsegwenzi tal-biza’. Matul ir-rumanz, insegwu ghal atti tal-akbar kuragg u kefrija, nassistu ghal zviluppi ta’ qtigh il-qalb u ta’ ferh... insomma dak kollu li jfittex qarrej f’rumanz, specjalment jekk lest jitwahhax waqt li jibqa’ jiddeverti u jitbissem.

Intervistat Alfred Massa

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb/poeta jsemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali?

Il-kelma qirda minnha nnifisha hija negattiva. Mela ma tistax taqbel maghha; u l-kittieb/poeta izjed u izjed ghax hu meqjus bhala lehen is-socjeta`.
Anzi, in-Nisrani ghandu japprezza aktar gmiel in-natura kif jistqarr Anton Buttigieg fil-poezija tieghu Il-Holma t’Alla.
Jiena nemmen li kull kittieb ghandu dmir sagrosant biex jiddefendi bil-pinna tieghu l-ambjent naturali. Fil-fatt niehu gost ninnota li bosta kittieba ghamlu u ghadhom jaghmlu dan.
B’danakollu, kultant bla ma trid donnok tigi bejn haltejn meta tistaqsi lilek innifsek: X’ghandu jigi l-ewwel, il-bniedem jew l-ambjent? Fis-sens li ghandna nhallu nies bla dar biex ma neliminawx post rurali?
Jiena nahseb li wiehed ghandu jzomm bilanc, specjalment f’pajjiz zghir bhal taghna.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naha tal-kittieb/poeta? Ghandu kittieb/poeta jghaddi l-hsieb politiku tieghu lil min imexxi lil pajjizna permezz ta’ vrusu/il-kitba tieghu?

Iva. Ftit ilu fil-Messagg tieghi bhala President tal-Ghaqda Poeti Maltin ghal Jum il-Poezija ikkwotajt dak li darba qal Alfred Sant, kittieb u politiku maghruf sewwa fostna. Naqbel ma’ Sant li hu dmir tal-kittieb li jsemma’ lehnu biex iwassal messagg/i lill-mexxejja tal-pajjiz.
Kittieba barranin tawna ezempju ta’ dan. Insemmi lis-Sovjetiku, Alexandre Solzhenitsyn u lic-Cilen, Pablo Neruda. Dawn kienu lesti jaccettaw l-ezilju biex jiddefendu l-liberta` ta’ pajjizhom. Bhalhom ghamlu ohrajn.
Li ma naqbelx hu, li kittieb ikun partigjan fil-kritika tieghu.

3. Rigward l-involviment “politiku” (anki f’sens wiesa’) tal-kittieb, tahseb li dan isir ahjar u hu iktar effettiv permezz tal-proza jew tal-poezija?

Ma narax differenza. Kemm il-proza kif ukoll il-poezija jistghu jwasslu l-istess messagg b’modi differenti. Fil-fehma tieghi, it-tnejn ghandhom is-siwi partikolari taghhom.

4. Semmi aspett kurrenti li jolqtok u jgaghlek tikteb illum?

Jiena nemmen li l-kittieb ghandu juza l-pinna tieghu biex iwassal messagg/i lill-qarrejja. Importanti pero` li kull messagg ikun wiehed pozittiv, inkella ma jkun jiswa xejn u bhal Solzhenitsyn nghidlek, li jekk il-kitba ma tkunx hekk, allura tkun tajba biss ghal-landa taz-zibel.
Meta jiena nigi biex nikteb sew jekk poezija, novella, artiklu jew sahasitra rumanz, dejjem inzomm dan quddiem ghajnejja. Mhux li nkun didattiku zzejjed, tifhimnix hazin, imma nipprova nqanqal lill-qarrej biex jahseb dwar dak li jkun qed jaqra, imbaghad jasal ghall-konkluzjonijiet tieghu.
Per ezempju, bhalissa l-aktar suggett li nhossu attwali huwa l-familja u maghha nzid il-qawwa tal-valuri li bhala poplu ahna l-Maltin dejjem ghozzejna u li dizgrazzjatament uhud minna qeghdin jarmuhom u jghaffguhom taht saqajhom bla ma jahsbu dwar il-konsegwenzi li dan ghad ihalli fuq il-generazzjonijiet futuri.

5. Il-kittieb/poeta jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba/poeti kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

Naqbel mieghek perfettament. Izda f’pajjiz zghir bhal Malta wiehed jistenna li se jsib lil min jirraguna li mors tua, vita mea. Jekk dan hux sewwa hija hag’ohra.
Iva, kultant tiltaqa’ ma’ whud li jzommu ruhhom lura milli jghinu lill-kollegi taghhom. Mhux biss, imma certi kritici tarahom ifittxu x-xaghra fl-ghagina biex jikxfu n-nuqqasijiet flok ma jipprovaw ikunu kostruttivi fil-kritika taghhom. Mhux ta’ b’xejn xi hadd darba kiteb li l-kritici huma kittieba falluti.
Anzi l-kittieb Taljan, Luigi Marbello f’intervista li kienet saritlu fuq l-istazzjon televiziv 2000 stqarr li "Il-kittieb m’ghandu qatt jaghmilha ta’ kritiku. Mhix haga gusta li kittieb jiggudika kittieb iehor." (29.08.2005).
Il-gustizzja m’hawnx isbah minnha. Kultant wiehed ihares lejn il-kittieb qabel jaqra xoghlijietu. L-istess jaghmlu certi kritici. Lil dawk li ghandhom grazzja maghhom arahom jincensawhom u lil min ghal xi raguni ma jinzlilhomx jarmulu xoghlijietu. Dan mhux sewwa.
Imbaghad hemm il-kwestjoni tal-klikek li tant ktibt dwarha li miniex ser nirrepeti ruhi. Kulmin isegwini jaf tajjeb kif nahsibha dwarhom.
Fl-ahharnett ejja nkunu realistici u nammettu dak li darba stqarr il-gurnalist Roberto Giodano fil-programm televiziv fuq “Peste e Corna”: "Id-dinja dejjem harset bhala nies kbar lill-artisti tac-cinema u lil hadd aktar." (24.03.2005).

6. X’tahseb dwar l-importanza tal-istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dhul kontinwu f’pajjizna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

L-istorja ta’ Malta ma tistax tifridha minn dik Ewropea; ghax Malta hi parti mill-Ewropa. Ghalhekk tajjeb li kittieb jaghti importanza xierqa lill-istorja f’dan il-kuntest.
Nghid ghalija fir-rumanzi tieghi spiss inhobb naghti pinzellati storici. Dan barra milli ghandi zewg rumanzi li jaqghu purament f’din il-kategorija ta’ letteratura: L-Istar tal-Imghoddi u Rahal Maqbud f’Tempesta. Tal-ewwel jittratta dwar l-invazjoni Russa fic-Cekoslovakkja u l-iehor dwar il-qaghda f’rahal partikolari Malti fis-seklu 18.
Ir-rumanz storiku barra milli jirrikjiedi ricerka serja biex iwassal il-verita` ta’ dak li jkun gara, ir-rumanzier fil-kummenti tieghu irid ikun gust mal-istorja nfisha filwaqt li jzomm bilanc bejnha u bejn il-grajja fittizja.
Il-kwestoni tal-immigranti irregolari nistqarr li nhares lejha u nxebbahha ma’ qarnita b’hafna saqajn. Mhux facli tikkummenta bla pregudizzju dwar din il-problema; anki jekk hawn min qed jissuspetta li ghada pitghada dawn ghad jistghu jiehdu helu helu l-Ewropa taht idejhom. Imma jekk allahares qatt dan isehh ikun htija taghna l-Ewropej.

7. Inti tikteb kemm rumanzi kif ukoll poezija. Ghandek xi progetti letterarji godda ghall-gejjieni?

Il-kittieb ma jieqaf jikteb qatt. Il-mewt biss izzommu. Ghalhekk progetti jkollu dejjem; imma kemm minn dawn isiru realta` hemm diversi fatturi li jistghu jghinu u li jistghu jfixklu. Jiena ninsab f’din il-qaghda.

Intervistat Lino Spiteri

1. X’tahseb dwar l-importanza li l-kittieb isemma lehnu rigward il-qirda tal-ambjent naturali, l-ingustizzja socjali u nuqqasijiet ohra bhal dawn?

Nahseb li hu importanti li jaghmel dan. Kemm bhala cittadin. Kif ukoll tematikament bhala kittieb, izda b’attenzjoni halli ma jkunx balalment didattiku.

2. X’tifhem b’involviment politiku min-naha tal-kittieb? Ghandu l-kittieb jghaddi l-hsieb politiku tieghu lil min imexxi lil pajjizna permezz tal-kitba tieghu?

Iva, b’tematika meqjusa. Jien ippruvajt naghmel dan bin-novella “Nemes” fil-ktieb Hala taz-Zghozija.

3. Rigward l-involviment “politiku” (anki fis-sens wiesa’) tal-kittieb, tahseb li dan isir ahjar u hu iktar effettiv permezz tal-proza, tad-drama jew tal-poezija?

Mhix kwistjoni ta’ ahjar. L-aqwa li jsir b’mod effettiv.

4. Liema huwa l-ikbar feedback li jkollok min-naha tal-pubbliku medju, dak ghall-kitbiet tieghek fil-gurnali jew dak marbut mal-kitba kreattiva tieghek? Ghaliex tahseb isehh dan?

Mill-gurnali, billli nikteb diversi artikli fil-gimgha. Izda dwar il-kitba letterarja jkolli wkoll.

5. Liema triq taghtek l-ikbar sodisfazzjon, dik bhala politiku jew dik bhala kittieb?

Bla dubju, bhala kittieb.

6. Il-kittieb jixtieq ir-rispett min-naha tal-poplu. Imma qabelxejn dar-rispett ghandu jigi mill-istess kittieba kollegi tieghu. Kif tirreagixxi ghal dan?

Nemmen li r-rispett irid jigi qabel xejn minnu nnifsu. Jekk il-kittieb jemmen f’dak li jikteb, diga’ tluq qawwi.

7. X’tahseb dwar l-importanza tal-Istorja f’rabta mal-kuntest attwali ta’ Malta fl-Ewropa, imma anki f’rabta mad-dhul f’pajjizna tal-immigranti irregolari mill-Afrika ta’ Fuq?

Storikament id-dhul ta’ Malta fl-Unjoni Ewropea hi grajja ewlenija Grajja ta’ darba b’konsegwenzi dejjiema. Izda ma nghidx li toffri materjal immedjat ghall-kitba. It-tragedja ta’ l-immigranti irregolari hi esperjenza storika fiha nnifisha u fiha grajjiet umani li jista’ jkollha sehem f’kitba mahsuba sewwa.

8. Semmi wiehed mill-aspetti ewlenin li qed tikteb dwaru dan l-ahhar.

Bhala kittieb letterarju, ilni ma nikteb. Qisni nxift. Fil-gurnali nikteb dwar grajjiet attwali li jkunu jsehhu, izda gieli nikteb ukoll dwar hsibijiet politici u universali, bhad-Demokrazija, il-Helsien u l-Ugwaljanza.

9. Progetti ghall-futur fejn tidhol kitba kreattiva?

Xejn bhalissa. Nixtieq hafna li l-Muza terga’ zzurni halli nikteb imqar gabra wahda ohra ta’ novelli. Izda, abbandunatni, u z-zmien gmielu ghaddej...


Fil-Ħlewwa ta’ Mejju

Mulej,
is-susa li bdiet tnawwar fija
mill-waqt li fih twelidt
xi darba tagħmel tagħha
u twettaq l’amart int.
It-tmiem ma jbeżżagħnix,
Mulej; nitolbok iżda,
agħtini din:
ħallih isibni f’Mejju…

Ħallini niġi ħdejk
bil-fwieħa tal-ward f’qalbi,
f’għajnejja d-deheb tal-qamħ,
fuq wiċċi ż-żiffa mielsa,
u f’ruħi s-sliem ta’ l-għana
ta’ Karmnu lil Marija.
F’Mejju, Mulej,
nagħrfek aktar malajr.


In the Sweet Month of May

Lord,
the rot that started within me
from the moment of my birth
will have its way eventually
and bring to pass what you ordained.
The end does not frighten me,
Lord, but I ask of you
let it find me in May…

Let me come to you
with the fragrance of flowers in my heart,
the gold of the corn in my eyes,
on my face the soft breeze,
and in my heart the serenity
of the poet’s hymn to the Virgin.
In May, Lord,
it will be easier for me to find you.


Lino Spiteri

Intervistat Charles B. Spiteri

1. Xi tghid dwar ir-rabta tieghek mal-kitba fil-gurnali? Dwar xiex ktibt matul il-karriera tieghek?

Ir-rabta tieghi mal-gurnali tmur lura ghall-1964, meta mill-iskola bdejt nahdem mal-Allied Malta Newspapers Ltd, b’intervista personali ma’ Miss Mabel Strickland. Bdejt nahdem bhala proofreader u aktar tard bhala Features Sub-Editor. Dak iz-zmien, il-qari tal-provi konna naghmluh tnejn min-nies, wiehed izomm l-original u l-iehor il-prova. B’hekk konna nnaqqsu ferm l-izbalji fil-kontenut.
Fid-dipartiment tal-Features, l-artikli kienu jigu minn barra permezz ta’ Reuters u ahna ncekknu minnhom biex naghlqu pagna, jew nofs jew kolonna – skont il-htiega.
Minn hemm nghaqadt ma’ In-Nazzjon Taghna bhala qarrej tal-provi f’xift minn wara nofsinhar sa tard filghaxija u bqajt hekk sa ma mort Il-Hajja, fejn bdejt nahdem bhala reporter tal-Qorti. Permezz tal-kuntatti li kont naghmel ta’ kuljum fi Triq Repubblika (u l-aktar mas-Sur Joe Xuereb tat-Tip Top, qrib il-bini tal-Qorti) ma domtx ma sirt Advertising Manager ta’ Il-Hajja.
Tlaqt minn hemm fl-1974 u rgajt inghaqadt ma’ In-Nazzjon Taghna bhala Sub Night Editor. Wara tista’ tghid li bdejt indur id-dipartimenti kollha. Meta kont fid-dipartiment tal-Features, ktibt l-ewwel 20 sensiela tat-Tifkiriet tal-Imghoddi, li tant gibdu l-attenzjoni tal-qarrejja, li Dr Joseph Cassar, direttur, qataghha li jigborhom fi ktieb mahrug mill-Istamperija. Dan il-ktieb tant intlaqa’ tajjeb, l-aktar mill-istudenti li jkunu qed jaghmlu xi progett folkloristiku, li s’issa hargu hames edizzjonijiet tieghu, l-ahhar wiehed b’zieda ta’ ghaxar artikli.
Minn dak iz-zmien kelli diversi kitbiet fil-gurnali u gazzetti, l-aktar meta kont Deputat Editur ta’ il-Mument, fejn flimkien ma’ Mario Azzopardi kont inkarigat minn Spektrum u aktar tard minn Fokus. Kienu artikli varji fuq aspetti differenti.
Fl-istess zminijiet kont intella’ regolarment kull gimgha r-rokna tat-Tfal, ir-rubrika Kalejdoskopju, fejn deputati tal-Gvern u ohrajn mill-Oppozizzjoni kienu jwiegbu ghall-istess mistoqsijiet, u kelli s-sensiela popolari Tifkiriet tal-Gwerra, minn individwi li jiftakruha tibda, issehh u tintemm, li suppost, skont id-direzzjoni tal-PIN kellhom jingabru fi ktieb. Din il-holma ma rrealizzatx.
Meta tnehhejt mill-kariga ta’ Deputat Editur u rgajt sibt ruhi ma’ In-Nazzjon Taghna, bdejt sensiliet fuq is-Sahha u l-Kura tal-persuna, artikli fuq l-annimali bhala pets, artikli finanzjarji u fuq il-gardinagg. Meta dawn twaqqfu, bdejt is-sensiela popolari Kittieba ta’ Zmienna – mhux mil-lat akkademiku izda mil-laqta personali. Gbart xejn inqas minn 41 kittieb u kittieba kontemporanji.
Fl-istess waqt bdejt sensiela ohra bit-tema Iccelebrajna, fejn il-protagonisti jkunu koppji li ilhom snin maghqudin f’hajja ta’ mhabba. Hlomt b’din is-sensiela biex ’il quddiem it-tfal u t-tfal tat-tfal ikollhom xhieda li l-imhabba taz-zwieg qatt ma kienet rabta coff bhalma hi f’dawn iz-zminijiet, izda rabta ghoqda fuq ghoqda, minn sena ghall-ohra.

2. Charles B. Spiteri jikteb poeziji jew xi tip ta' kitba kreattiva ohra?

Inhobb fuq kollox il-poezija. Ghalkemm qajla ppubblikajt minnhom, nista’ nghid li l-ewwel poezija tieghi (li ghadha migbura mal-poeziji kollha li ktibt), iggib id-data tal-1964, meta mietet nannti, li trabbejt maghha. Minn dik is-sena ktibt ’il fuq minn mitt poezija.
Din il-kwalità ta’ kitba letterarja ma tafx hinijiet. L-imbierka muza la taf hidma u lanqas mistrieh. Thabbatlek bwieb qalbek (min ghandu aktar minn wiehed) u trid tkun pront tifthilha u tilqaghha. U darba taghmel dan tghaxxik bil-benna taghha.
Ghalkemm ktibt poeziji ta’ mhabba, aktar inhossni poeta tan-niket. Forsi ghax in-niket iqanqal, jirrabja u jasal jitlob is-sodisfazzjoni u l-haqq. Madankollu, fil-prezenza ta’ haddiehor, nahseb li s-sens poetiku jinsatar u jhallini nidher bniedem cajtier.

3. X'importanza ghandhom il-Pagni Letterarji llum skont Charles B. Spiteri?

Minn dejjem kont favur dawn il-pagni fil-gurnali u gazzetti Maltin. Jekk xejn iservu ta’ vetrina ghal dawk kollha li sal-lum ghadhom jiktbu. Bhala gurnalist nista’ nikkonferma li l-Maltin tal-lum ma jhobbux jiktbu. Darba, sa sibt tabib li tarrafli li jixtieq li kien kapaci jikteb kif nikteb jien, izda ma jafx. Nammetti dan kollu ghax illum qisu hadd ma fadallu hin ghalih innifsu, ahseb u ara kemm se joqghod bi kwietu jikteb. Din hi hasra kbira. Naraha wkoll meta xi hadd jiktibli biex jinkuraggini. L-ittra kollha tkun “Ghaziz Charles, Prosit tal-kitba tal-lum.” Hekk, kitba xotta daqs il-frawli!

4. X'tahseb li nistghu ntejbu fil-qasam tal-gurnalizmu lokali?

Nibki nahseb f’dan, tant kemm hemm x’wiehed jirranga! U jiddispjacini wkoll nahseb fil-baraxx ta’ kliem Ingliz li se jibda jinkiteb bil-Malti fil-gurnali u gazzetti Maltin! Povri studenti zghar li ghad iridu jigu f’halltejn kif tinkiteb kelma sewwa bl-Ingliz, fl-ezami tal-Ingliz, aktar ’il-quddiem! Per ezempju, ‘poster’ jew ‘powster’, ‘tissue’ jew ‘tixxju’! Dawn digà rajthom miktubin hekk fl-Isptar Mater Dei.
Nemmen li se jkollna taghsida aqwa minn dik li kont inhejji fit-terrazzin ta’ nannti ghat-tigieg u s-sriedak!
Hu minnu li llum, hafna mill-gurnalisti qed johorgu bi grad Universitarju. Izda hasra li mill-Università, il-maggoranza tal-gurnalisti mhumiex johorgu b’Malti tajjeb. Qeghdin jahsbu bl-Ingliz jittraducu f’mohhhom bil-Malti u jiktbu. Naf b’nies ohrajn bil-maqlub. Per ezempju darba, persuna universitarja qaltli “dawn things that run” – ghal dawn affarijiet li jigru.

5. Progetti tieghek fil-qasam tal-pubblikazzjoni fil-gejjieni vicin?

Bhalissa nhoss li hawn caqliqa ta’ ziffa helwa ghall-pubblikazzjonijiet. Ghandi diversi djar tal-pubblikazzjoni li offrew jippubblikawli xi xoghlijiet, fosthom Agius & Agius u BDL Publishing. Sa sentejn u nofs ohra nkun, kif jghidu bil-Malti ‘bil-pjazza’ u nispera li l-Mulej jippermettili aktar hin ghall-bosta affarijiet li nemmen li fadalli x’naghmel.
Nixtieq nemmen ukoll li Alla jibghatna fid-dinja bi pjan li rridu nattwaw, u li qabel ma nlestuh ma johodniex mieghu. Izda jekk dan hu minnu, jien fadalli bosta u bosta snin fuq din l-art. Kemm ili li bdejt ‘nimmatura’, certi hsibijiet ghall-kitba qishom bdew jiggeddu fija. U l-fatt li trabbejt ma’ nannti, ghandi seher specjali ghal kulma ghadda z-zmien minn fuqu.
Tabilhaqq nixtieq naghtik aktar taghrif fuq dan – izda nibza’ li nisfa kkupjat (bhal drabi ohra)!
Bla tlaqliq nghid li qrajt numru ta’ rumanzi storici sbieh u d-deskrizzjoni awtentika li sibt fir-rumanz fi tliet kotba Il-Misteri tal-Wardija, geghlitni nithajjar nittajpjah mill-gdid, ghax dnub li xoghol bhal dak jintesa ghax hadd ma ghadu jsib jakkwista dan ir-rumanz. Ghall-bidu l-PIN kienet se tidhol ghalih hi, izda t-tul tieghu qata’ l-qalb. Madankollu nemmen li l-ispirtu ta’ Arturo Caruana ghad jistrieh u jiehu l-glorja tieghu meta jinstab min ikun lest jippubblikah. Jien ma rrid ebda pregju ghalija. Sempliciment nimbotta u nghin kittieb, illum mejjet, jikseb il-gieh misthoqq, avolja wara dawn is-snin kollha.

6. Xi tghid dwar il-kontribut tieghek fil-qasam tar-radju?

Fit-30 ta’ Settembru, 1994, Richard Muscat, dak iz-zmien kap ta’ Radio 101, talabni naghti sehmi fl-istazzjon bil-qari tar-rumanzi. Minn dak iz-zmien, apparti l-appuntament tal-qari, kelli programmi li wkoll qanqlu interess. Fosthom insemmi t-tliet puntati ta’ Mad-daqq tas-sirena (intervisti fuq zmien il-gwerra), Mis-Swar ’il Gewwa, Wirt Gensna, Damma Civika u Timbri Maltin.

Omagg lill-Papa Wojtyla

Bl-Hosanna laqghetek id-dinja bi hgarha
Li fik missier iehor, stenniet li se tara.
Hrigt dritt, fuq tieghek, tistenna t-tislima,
lest bi tbissima, ha taghti taghlima.

Driegh Alla kien fl-ghazla biex int tkun mahtur
u gieh taghti ’l Pietru – tieghu successur.
Hdimt b’ghaqal ferm ghaqli, tassew kont mutur,
ghax minn jum il-hatra, fhimt sew il-futur!

Kont utli ghall-ghaqda, kont utli ghall-paci,
b’dik dehrtek ferhana, b’dik surtek vivaci.
Kont bniedem ghal waqtu, kont bniedem kapaci
li hdimt ghal haddiehor, u bqajt ferm tenaci.

U kbirt!

Warajk gbidt lill-poplu, lill-umanità,
biex fik tara bniedem – lill-kbir Santità.
Li b’mewga fuq ohra, wassalt f’realtà
il-kbir kalvarju… l-aghar krudeltà.

Haddant kull mistenni, mibghut mill-Mulej
ridt turi lill-bniedem li d-dinja m’hi xej.
Ma hrabtx mill-ostaklu, jew tlaqtu ghaddej,
ghax dik m’hix il-linja li xtaq il-Feddej.

Batejt!

U fik rajt Kristu iehor
imsallab bi pjagi moderni,
fejn xtaq ilissen “Bini l-ghatx…
u l-vuci ma tatux!”

Dak ismek ha tnaqqax, fil-qlub ta’ kulhadd
w minn fostna jintesa, ma jkun qatt u qatt.
Kont int li fuq artna gejt zortna darbtej’
Fil-passi ta’ Pawlu, kif xtaq il-Mulej.

Charles B. Spiteri (17 ta’ April 2005)